Een korfboog is een boog die is opgebouwd uit meerdere cirkelsegmenten met verschillende stralen, waardoor de vorm lijkt op een omgekeerde mand. In het Nederlands heet hij ook paanderboog — paander is een oud woord voor mand, afgeleid van het Latijnse panarium (broodmand).
Hoe hij is opgebouwd
Waar een halfronde boog uit één cirkel met één middelpunt bestaat, is een korfboog samengesteld uit drie, vijf of soms zeven segmenten:
- Bij de aanzet (links en rechts onderaan) zit een segment met een kleine straal: de boog begint steil, bijna verticaal.
- In het midden zit een segment met een grote straal: dat deel is bijna vlak.
Door die combinatie is de korfboog aan de zijkanten uitgesproken hoekig en bovenin juist afgeplat. Van een echte ellips verschilt hij daarin dat een ellips een doorlopend veranderende kromming heeft en de korfboog uit meetkundig zuivere cirkelbogen bestaat — waardoor hij met passer en touw uit te zetten was, en dus goed uitvoerbaar op de bouwplaats.
Waarom hij werd gebruikt
Het voordeel is puur functioneel: bij een gegeven overspanning is een korfboog veel lager dan een halfronde boog. Dat maakt hem uitermate geschikt voor:
- Stenen bruggen — een grote doorvaartbreedte zonder dat het brugdek hoog hoeft te liggen. Een halfronde boog over 8 meter zou 4 meter hoog worden; een korfboog haalt dezelfde breedte op een fractie van die hoogte.
- Poorten en doorgangen — een brede opening in een muur zonder dat de boog het bovenliggende metselwerk in de weg zit.
- Gewelven en nissen — waar de beschikbare hoogte beperkt is.
De vorm verscheen in de gotiek en werd in de renaissance en daarna veel toegepast. De sluitsteen van een korfboog is meestal onbewerkt gelaten.
Aandachtspunten
- Grotere zijdelingse druk — hoe platter de boog, hoe sterker hij naar buiten duwt. De aanzetten van een korfboog vragen daarom om zwaardere weerstand: dikke penanten, steunberen of een trekstang.
- Nauwkeurige mal — een korfboog wordt gemetseld op een houten boogmal (formeel). De overgangen tussen de segmenten moeten vloeiend zijn, anders is de knik in het silhouet zichtbaar.
- Vaak verward met de tudorboog — die heeft een gepunte top; de korfboog is bovenin vlak en rond.
| Halfronde boog | Eén cirkel met één middelpunt. |
|---|---|
| Korfboog | Opgebouwd uit drie, vijf of soms zeven cirkelsegmenten. |
| Ellips | Doorlopend veranderende kromming. |
| Tudorboog | Gepunte top; wordt vaak verward met de korfboog. |
Gerelateerde termen
- Boog
- Gedrukte boog
- Aanzet
- Sluitsteen
- Boogbrug
- Intrados
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
