Een krommer is een kromme stijl van een kapspant, in het bijzonder de stijl van het onderste deel van het kapgebint. Andere namen: kromhout, krom hout, kromstijl. De krommer werd meestal van eikenhout gemaakt.
De constructie eromheen
De krommer staat niet los. In het gebint vind je er standaard twee onderdelen bij:
- De korbeel — versterkt de hoekverbinding tussen de krommer en de dekbalk erboven.
- De blokkeel — verzorgt de aansluiting op de buitenmuur of de muurplaat.
Samen vormen die een driehoekige, stijve hoek. Dat is precies de reden dat de kromming er is: de gebogen stijl geeft de verbinding tussen kolom en balk een vloeiend krachtverloop, waardoor de hoek stijver is dan bij een haaks aangezette stijl.
Gegroeid, niet gezaagd
Krommers werden bewust gekweekt: jonge bomen werden in de gewenste vorm gebogen of gesnoeid — het zogenoemde gewossen hout (gegroeid hout). Dat had twee voordelen boven het uitzagen van een kromming uit dikke planken:
- Kostenbesparing — een kromming uitzagen kost veel materiaal, want de plank moet minstens zo breed zijn als de kromming diep is.
- Meer sterkte — bij gegroeid krom hout volgt de houtvezel de bocht. Bij gezaagd krom hout wordt de vezel doorgesneden, waardoor de kromming juist op de zwaarste plek verzwakt.
Dat is een principe dat nog steeds geldt en de reden waarom gegroeid kromhout in de scheepsbouw en scheepsrestauratie nog altijd gewild is.
Hergebruik en geschiedenis
Bij sloop van panden werden krommers regelmatig hergebruikt — een vroege vorm van kringloop bouwmaterialen. Rond 1600 werd de vraag zo groot, vooral vanuit de scheepsbouw, dat krommers in de lengte werden doorgezaagd om er twee uit één te halen. Grenen werd geprobeerd, maar eiken bleef de voorkeur houden.
Ook buiten de kap kwam de kromme balk voor: in vakwerkhuizen, in trapconstructies en in scheepsbouw.
Gerelateerde termen
- Kapspant
- Karbeel
- Blokkeel
- Muurplaat
- Dekbalk
- Kringloop bouwmaterialen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
