Een kruishout is een timmergereedschap om evenwijdig aan een kant van het werkstuk een lijn af te tekenen. Het bestaat uit een klos (blok) met een gat, waar een steel doorheen loopt met aan het uiteinde een scherp pinnetje of mesje. Door de klos op de gewenste afstand vast te zetten en het gereedschap langs de kant te schuiven, kras je een perfect evenwijdige lijn.
Waarom een kras en geen potloodlijn
Een potloodstreep is minimaal een halve millimeter breed en verplaatst zich met de punt van je potlood. Een gekraste lijn zit exact op maat en heeft nog een tweede voordeel: het krasje is een gootje waar je beitel vanzelf in valt. Bij pen-en-gatverbindingen en sponningen is dat het verschil tussen sluitend en rammelend werk.
Varianten
- Enkel kruishout — één pen, voor één lijn: sponningen, breedtes, dikte-aftekening.
- Dubbel kruishout (pen-en-gatkruishout) — twee pennen op de steel, apart instelbaar. Je tekent de twee lijnen van een pen of gat in één haal af. Stel de pennen in op de breedte van je beitel, dan klopt je gat automatisch.
- Snijkruishout — met een klein mesje in plaats van een pen. Onmisbaar dwars op de vezel en op kops hout, waar een pen de vezel volgt en uitwijkt.
Zo werk je nauwkeurig
- Kant kiezen. Werk altijd vanaf dezelfde referentiekant (de gezochte of “goede” kant). Wissel je van kant, dan stapelen maatfouten zich op.
- Instellen op het werkstuk zelf. Zet de pen bij voorkeur af tegen het onderdeel dat moet passen — bijvoorbeeld je beitel of de dikte van het aansluitende hout — in plaats van op een meetlat af te lezen.
- Klos stevig aandrukken. Druk de klos tegen de zijkant en houd hem daar; laat je hem los, dan loopt de lijn weg.
- Licht en meerdere keren. Kras eerst licht, dan een tweede keer dieper. In één zware haal duikt de pen de vezel in.
- Duwen of trekken. Werk met het gereedschap iets gekanteld, zodat de pen sleept in plaats van hakt.
Tweede betekenis
Kruishout wordt daarnaast gebruikt voor een kruisvormig geheel van twee haaks op elkaar bevestigde latten of houten — bijvoorbeeld als kruis in een kerk, als voet onder een kerstboom of als besturingskruis bij marionetten.
Gerelateerde termen
- Pen-en-gat-verbinding
- Houtverbindingen
- Sponning
- Haaks
- Beitel
- Waterpas
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
