Een kruiskozijn is een kozijn dat door een horizontale en een verticale stijl in vier vakken is verdeeld, zodat het kruisvormige patroon ontstaat. Het is een historische kozijnvorm die veel voorkomt in de traditionele Nederlandse bouwstijl, maar ook in moderne restauraties en monumenten.
Onderdelen van een kruiskozijn
- Stijlen — de verticale houten of stalen delen aan de buitenkant van het kozijn
- Regels — de horizontale delen boven en onder
- Meneel (of moneel) — de centrale verticale deler midden in het kozijn
- Kalf (of kalfregel) — de horizontale deler die het kozijn in boven en ondervak verdeelt
- Vleugels — de draaiende delen (raamdelen) in de vier vakken
Varianten
Historische context
Het kruiskozijn is iconisch in de Nederlandse architectuur van de 15e tot 18e eeuw. Klassieke grachtenpanden, boerderijen en stadshuizen hebben vrijwel altijd kruiskozijnen. Materiaal was oorspronkelijk eiken; later grenen met loodroede beglazing.
Restauratie en monumenten
Bij het restaureren van monumentale panden is het vaak verplicht het originele kruiskozijn te handhaven of te reconstrueren. Moderne alternatieven in aluminium of kunststof zijn in veel gevallen niet toegestaan door de gemeente of Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Kruiskozijn zelf maken of vervangen?
Gerelateerde termen
- Kozijn
- Dagkant
- Negge
- Dorpel
- Beglazing
- Vleugeldeur
