Een kruk is de knop of handgreep waarmee je het slot van een deur of raam bedient. Bij een deurkruk trek je met de hendel de dagschoot (de schuine schoot) uit de sluitplaat, zodat de deur opengaat. Laat je los, dan duwt een veer de schoot weer naar buiten.
Hoe het in elkaar zit
- De krukstift — een vierkante stift die door de deur en door de slotnoot loopt en beide krukken met elkaar verbindt. De standaardmaat is 8 mm; bij zwaardere deuren en veiligheidsbeslag kom je ook 9 of 10 mm tegen.
- Rozet of schild — de plaat waarmee de kruk op de deur is bevestigd. Een rozet is rond of vierkant en zit los van de cilinderopening; een schild (langschild) combineert kruk- en sleutelgat in één plaat.
- De slotnoot — het draaipunt in het slot waar de krukstift in valt.
- Veer — in de kruk, in het rozet of in het slot. Een kruk die “hangt” (niet meer horizontaal terugkomt) heeft meestal een versleten veer in het beslag, niet in het slot.
Maten die je moet kennen
- Doornmaat — de afstand van de deurkant tot het midden van de krukstift. Binnendeursloten zijn in Nederland meestal 50 mm; buitendeuren en deuren met een dikker kozijnprofiel vragen vaak 55 of meer.
- Krukhoogte — de kruk zit doorgaans op ongeveer 1,00 tot 1,05 m boven de vloer. Voor toegankelijk bouwen wordt lager aangehouden, in de orde van 0,90 tot 1,00 m: prettiger vanuit een rolstoel en voor kinderen.
- Hart-op-hart cilinder — de afstand tussen krukstift en cilinder, bij een langschild vast bepaald (in Nederland veelal 72 mm). Controleer die maat vóór je nieuw beslag bestelt.
Waar je op let bij de keuze
- Buitendeuren: veiligheidsbeslag. Kies beslag met een SKG-keurmerk en met kerntrekbeveiliging. Aan de buitenzijde hoort een vaste knop of een beveiligde kruk, geen gewone kruk.
- Materiaal. RVS en messing houden zich buiten het beste. Aluminium is licht en goedkoop, maar gevoeliger voor slijtage aan het oppervlak.
- Vorm. Een kruk met een naar de deur teruggebogen uiteinde blijft niet achter kleding of tassen haken — een klein detail dat in gangen en op zorglocaties veel scheelt.
- Brand- en vluchtdeuren. Daar gelden aanvullende eisen; op een vluchtroute wordt vaak panieksluiting of een goedgekeurde vluchtkruk voorgeschreven.
Controle beslag voor buitendeuren
- SKG-keurmerk: Kies beslag met een SKG-keurmerk.
- Kerntrekbeveiliging: Het beslag heeft kerntrekbeveiliging.
- Buitenzijde: Een vaste knop of een beveiligde kruk, geen gewone kruk.
Gerelateerde termen
- Hang-en-sluitwerk
- Doornmaat
- Bouwbeslag
- Kerntrekbeveiliging
- Espagnolet
- Deur
- Paumelle
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
