Een kwakel is een smalle, hoge vaste voetgangersbrug, meestal over een vaart of sloot, met aan beide zijden een leuning en zo hoog uitgevoerd dat een vaartuig met hooi, groente of turf eronderdoor kon. Omdat de doorvaarthoogte bepalend was, kreeg de brug een steile helling en werden aan weerszijden trapjes of een geribbeld loopvlak aangebracht.
Het woord komt uit het Middelnederlands, waar het “een smal en hoog trapbruggetje” betekende. In de volksmond werd zo’n smalle brug ook wel kippenbrug genoemd. Het dorp De Kwakel in Noord-Holland dankt zijn naam aan dit brugtype.
Twee verschijningsvormen
- Vaste kwakel — de bekendste vorm: een houten of stalen loopbrug op twee landhoofden of op palen, met een sterk oplopend en weer aflopend loopvlak
- Ophaalvariant — een eenvoudig ophaalbruggetje met slechts één ophaalboom, waaraan met kettingen een juk hangt dat het loopvlak optilt
Waarom de vorm zo is
De kwakel is een schoolvoorbeeld van een constructie die volledig door één randvoorwaarde wordt bepaald: de doorvaarthoogte. Omdat een vaste brug niet open kan, moest het loopvlak hoog genoeg liggen voor de schuit die er onderdoor voer. Bij een smalle sloot en een korte overspanning betekent dat een steile helling.
Kenmerken die je erop terugziet:
- Smal loopvlak — vaak niet breder dan ongeveer een meter; alleen bedoeld voor voetgangers, soms met de fiets aan de hand
- Leuningen aan beide zijden — noodzakelijk door de helling en de hoogte
- Antislip — dwarslatten of geribbelde delen op het loopvlak, omdat de helling bij regen glad is
- Licht materiaal — hout, later ook staal, omdat de landhoofden in slappe veengrond staan
Waar je ze nog vindt
Kwakels staan vooral in het veenweidegebied en in oude tuinbouwgebieden van Noord- en Zuid-Holland en Utrecht, waar het vervoer over water liep en elke woning via een eigen bruggetje op de weg was aangesloten. Veel bewaarde kwakels zijn gemeentelijk monument.
Gerelateerde termen
- Brug
- Ophaalbrug
- Landhoofd
- Doorvaarthoogte
- Leuning
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
