Een lancetboog is een spitsboog die duidelijk hoger is dan breed, waarbij de middelpunten van de twee samenstellende cirkelbogen buiten de boogspanning liggen. Daardoor rijst de boog smal en steil op, als de punt van een lancet. Hij is het herkenningsteken van de vroege gotiek — in Engeland de periode die bekendstaat als Early English, ruwweg 1180 tot 1250.
Hoe de vorm wordt bepaald
Een spitsboog wordt getekend met twee cirkelbogen die elkaar in de top snijden. Waar de middelpunten van die cirkels liggen, bepaalt de vorm:
- Middelpunten binnen de spanning — de boog wordt breder en lager: de gedrukte spitsboog.
- Middelpunten op de aanzetpunten zelf — de gelijkzijdige spitsboog, waarbij de straal gelijk is aan de spanwijdte.
- Middelpunten buiten de spanning — de lancetboog: smal, hoog en steil.
Constructief voordeel
Een boog duwt niet alleen naar beneden maar ook naar buiten. Die horizontale spatkracht moet door de steunpunten worden opgenomen. Hoe steiler de boog, hoe kleiner de spatkracht bij dezelfde belasting. Precies daarom kon de gotiek met spitsbogen hoger en slanker bouwen dan met de romaanse rondboog mogelijk was: minder spatkracht betekent smallere pijlers en minder zwaar tegenwerk. De rest van de spatkracht wordt buiten om afgevoerd via steunberen en luchtbogen.
Toepassing
De lancetboog wordt gebruikt boven vensters, in blindnissen, in arcades en boven portalen. Salisbury Cathedral in Engeland is er het schoolvoorbeeld van, met lange reeksen smalle lancetten. In Nederland zie je de vorm vooral terug in de neogotiek van de negentiende eeuw, die de vroeggotische vormentaal bewust herhaalde.
Aandachtspunt bij metselwerk: de steile boog vraagt scherp toelopende wigvormige stenen of een nauwkeurige voegwig. Bij restauratie is het boogvlak en de aanzet (de geboorte) de plek waar het metselwerk het eerst scheurt, doordat het steunpunt in de loop van eeuwen naar buiten is geweken.
Gerelateerde termen
- Lancetvenster
- Boog
- Gedrukte boog
- Keperboog
- Gotiek
- Steunbeer
- Luchtboog
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
