Een langhuisboerderij is een boerderij waarvan het woongedeelte en het bedrijfsgedeelte in elkaars verlengde liggen, onder één doorgaand zadeldak met één nok. Het is het oudste en meest verbreide grondtype van de Nederlandse boerderij: eenvoudigweg een lang huis waarin mens, vee en oogst achter elkaar zijn ondergebracht.
Opbouw
- Rechthoekige plattegrond, woning aan de ene korte zijde, deel en stal aan de andere.
- Interne doorgang tussen woon- en bedrijfsdeel, zodat het vee ook ’s winters bereikbaar was zonder naar buiten te gaan.
- Constructie — veelal een reeks gebinten: ankerbalkgebint of dekbalkgebint, volgens het hallenhuisprincipe met een hoge middenbeuk (de deel) en lagere zijbeuken waarin het vee stond.
- Kelder met opkamer in het woongedeelte, herkenbaar aan de hogere vensters aan die zijde.
Varianten die eruit voortkwamen
Het langhuis is het uitgangspunt waaruit een reeks regionale typen is ontstaan:
- Krukhuisboerderij — het woongedeelte is haaks uitgebouwd, zodat de plattegrond een kruk vormt.
- Kop-hals-romp-boerderij — woonhuis (kop), verbindingsstuk (hals) en de grote schuur (romp), kenmerkend voor Friesland en Groningen.
- Dwarshuisboerderij — het woonhuis staat dwars vóór het bedrijfsdeel.
- Langgevelboerderij — de Kempense variant waarbij alle toegangen in de lange gevel zitten.
Het onderscheid zit hem in wat je beschrijft: “langhuis” gaat over de organisatie (alles in één rij onder één nok), “langgevel” gaat over de ontsluiting (alle deuren in de langsgevel). Veel langgevelboerderijen zijn dus tegelijk langhuisboerderijen.
Aandachtspunten bij herbestemming
- De doorlopende nok is beeldbepalend. Een rij dakkapellen in het bedrijfsdeel verstoort dat direct. Overweeg daklichten in het dakvlak of lichttoetreding via de kopgevel.
- Het gesloten bedrijfsdeel verdraagt weinig gaten. Grote glasvlakken lezen als een woonhuis en niet als schuur. Een goed werkende oplossing is één grote opening op de plaats van de oude deeldeur, met de rest gesloten.
- Vloeren. Het stalgedeelte heeft vaak een vloer direct op de grond zonder isolatie of vochtkering; die moet integraal vernieuwd worden.
- Laat het gebint in beeld. De kapconstructie is de grootste ruimtelijke kwaliteit die deze boerderijen te bieden hebben. Isoleer boven de gebinten in het dakvlak in plaats van er een plafond onder te hangen.
- Controleer de stijlvoeten. Optrekkend vocht tast de onderkant van gebintstijlen aan; herstel gebeurt met een aangelaste nieuwe voet, niet met vulmiddel.
Gerelateerde termen
- Langgevelboerderij
- Hallenhuis
- Krukhuisboerderij
- Kop-hals-romp-boerderij
- Dwarshuisboerderij
- Ankerbalkgebint
- Deel, dars, dors
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
