Een lantaarn is in de bouwkunde een opbouw met vensters op de top van een koepel, een dak of een toren, bedoeld om daglicht binnen te laten en soms om lucht af te voeren. Het is een klein, op zichzelf staand bouwsel — rond, achtkantig of vierkant — met een eigen dakje erop.
Typen
- Koepellantaarn — staat op de oculus, de opening in de top van een koepel. Renaissance- en barokkerken zetten er hun bekroning mee.
- Daklantaarn — een opbouw op een plat dak boven een hal, trappenhuis of atrium. Ook wel lichtkap genoemd.
- Torenlantaarn — een open, doorluchte geleding boven in een kerktoren, met galmgaten die het klokgeluid doorlaten.
- Vieringslantaarn — de lantaarn boven de kruising van schip en dwarsschip.
Waarom van bovenaf verlichten?
Daglicht dat van boven binnenvalt, is aanmerkelijk effectiever dan hetzelfde oppervlak aan glas in een gevel. De lichtinval is gelijkmatiger over de ruimte verdeeld en er is geen belendende bebouwing die hem wegneemt. Daarnaast werkt een lantaarn als warmteafvoer: warme lucht verzamelt zich onder het hoogste punt en kan via te openen delen naar buiten. Dat schoorsteeneffect is de basis van natuurlijke ventilatie in grote hallen.
Aandachtspunten
- De dakaansluiting is het lekpunt. Werk met een voldoende hoge opstand — een gangbare vuistregel is minimaal 100 tot 150 mm boven de afgewerkte dakbedekking — en laat de waterkerende laag onafgebroken tegen die opstand omhoog lopen.
- Oververhitting. Glas hoog in de ruimte vangt de zon van boven. Zonder maatregelen wordt de ruimte eronder in de zomer onhoudbaar. Zonwerend glas helpt, buitenzonwering helpt aanzienlijk meer.
- Condens. Een koude lantaarn boven een warme ruimte is een klassieke condensplek. Thermisch onderbroken profielen, isolerende beglazing en een zorgvuldig doorgezette dampremmende laag zijn nodig; anders druppelt het in de winter van bovenaf.
- Bereikbaarheid voor onderhoud. Glas op een hoog punt moet schoongemaakt kunnen worden en de beweegbare delen moeten bereikbaar blijven. Neem dat mee in het ontwerp, niet achteraf.
- Windbelasting. Een lantaarn steekt uit boven het dakvlak en vangt daardoor meer wind dan de rest; de verankering van de opstand vraagt aandacht.
Gerelateerde termen
- Daklantaarn
- Koepel
- Daklicht
- Dakopstand
- Galmgat
- Dodenlantaarn
- Kruistoren
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
