Een lavet is een diepe, gemetselde of in één stuk gegoten stenen wasbak op heuphoogte, die het midden houdt tussen een gootsteen en een badkuip. De bak werd in de Nederlandse woningbouw van de jaren vijftig en zestig standaard in de keuken of de bijkeuken geplaatst en diende om de was in te weken, kinderen in te wassen en groente of emmers in te spoelen.
Het lavet is daarmee een typisch product van de wederopbouwperiode: in woningen zonder badkamer moest één voorziening zo veel mogelijk taken opvangen.
Materiaal en vorm
Het klassieke lavet is uitgevoerd in ocriet, een kunststeen op basis van cement met steenslag, meestal geelachtig van kleur en soms grijs. Het ocriet van de bak loopt vaak door in een aangegoten plateau of afdruipvlak naast de bak. Kenmerkend zijn:
- Grote diepte ten opzichte van een gewone spoelbak, zodat er een emmer of een wasteil in past.
- Montagehoogte op heup- of taillehoogte, zodat je er staand boven kunt werken.
- Een zware, massieve constructie — een ocrieten lavet weegt tientallen kilo’s en staat vaak op gemetselde poten of een gemetselde onderbouw.
- Een houten dekplaat in veel woningen, zodat de bak dicht kon en als werkblad diende.
De opvolger: de uitstortgootsteen
Toen woningen standaard een badkamer en een wasmachine kregen, verdween het lavet uit het bouwprogramma. Wat ervoor in de plaats kwam is de uitstortgootsteen: een diepe bak, meestal in geëmailleerd staal, keramiek of roestvast staal, met een hoge kraan. Die vind je nu in bijkeukens, garages, technische ruimtes en werkplaatsen, voor het vullen van emmers, het spoelen van dweilen en het schoonmaken van gereedschap.
Bij het inrichten van een bijkeuken of werkruimte is zo’n bak nog steeds een van de nuttigste voorzieningen die je kunt opnemen — en achteraf aanbrengen is duur, omdat er een aparte afvoer en watertoevoer bij hoort.
Bij verbouw en renovatie
- Herkenning bij sloopwerk. Kom je in een naoorlogse woning een zware stenen bak op poten tegen, dan is dat vermoedelijk het originele lavet. In het interieurbeeld van een gemeentelijk of rijksmonument uit de wederopbouwperiode kan zo’n element beschermd zijn — informeer bij de gemeente vóór je het verwijdert.
- Afvoeren van het materiaal. Ocriet is cementgebonden steen en gaat naar het puin, maar de bak is te zwaar om zonder hulp te tillen. Sloop hem gecontroleerd in delen of huur mankracht in.
- Hergebruik. Een geheel lavet doet het buiten goed als plantenbak of als spoelbak in een werkplaats, mits je op de afvoer let.
- Vervangen. Kies bij vervanging op dezelfde plek voor een uitstortgootsteen; de aanwezige afvoer zit meestal al op de juiste hoogte.
Gerelateerde termen
- Lavabo
- Bijkeuken
- Wederopbouw
- Sanitair
- Betonsteen
- Kunststeen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
