Een leidak is een hellend dak dat is gedekt met leien: dunne, platte plaatjes die elkaar overlappend op het dakvlak worden bevestigd. Doordat elke lei overlapt met de leien eronder, is het dak waterdicht zonder dat de bevestigingen in het waterspoor liggen.
Leien zijn eeuwenlang het dakmateriaal van kerken, kastelen, torens en herenhuizen geweest, en ze zijn nog altijd de aangewezen bedekking wanneer een dak vloeiend of dubbel gekromd is: een lei kan wat een dakpan niet kan — een gebogen vlak volgen.
Natuurlei en kunstlei
- Natuurlei is gekloofde leisteen: een metamorf gesteente dat uit klei is ontstaan en dat langs zijn natuurlijke splijtvlakken tot dunne plaatjes te splijten is. Kleur, dikte en tekening variëren per herkomstgebied.
- Kunstlei (vezelcementlei) is een geperste plaat van cement met vezels. Goedkoper, lichter en maatvast, maar met een kortere levensduur en een vlakkere uitstraling.
Bij een monument of een beeldbepalend pand is dit onderscheid geen detail: vervanging van natuurlei door kunstlei verandert het gevelbeeld en is doorgaans vergunningplichtig.
| Natuurlei | Gekloofde leisteen; kleur, dikte en tekening variëren per herkomstgebied |
|---|---|
| Kunstlei (vezelcementlei) | Geperste plaat van cement met vezels; goedkoper, lichter en maatvast, maar kortere levensduur en vlakkere uitstraling |
Dekkingswijzen
- Maasdekking — rechthoekige leien in een dubbele dekking, waarbij elke lei overlapt met de twee lagen eronder. De naam verwijst naar de aanvoer van Franse en Belgische leien over de Maas. Rustig en regelmatig van beeld; groot voordeel is dat het dak dicht blijft als er één lei uitvalt. De dakhelling moet bij deze dekking ten minste ongeveer 30° bedragen.
- Rijndekking (schubdekking) — schubvormige, aan de onderzijde afgeronde leien, aangevoerd uit Duitsland over de Rijn. Vaak in oud-Duitse dekking gelegd, met leien van wisselende maat in een levendig, waaierend patroon.
Naast de dekkingswijze bepalen de leimaat en de vereiste overlap hoeveel leien er per vierkante meter nodig zijn — en dus de prijs.
Bevestiging en onderconstructie
Leien worden gespijkerd of gehaakt op dakbeschot met een dampopen onderlaag, of op panlatten. Bij haakdekking klemt een leihaak de onderzijde van de lei vast; dat is de gangbare, stormvaste methode. Gebruik roestvaste haken en spijkers: koperen haken uit de periode tot begin jaren tachtig blijken na enkele decennia doorgeroest, vooral op noordelijke, langdurig vochtige dakvlakken.
Aandachtspunten in de detaillering:
- Kilkepers, hoekkepers, nokken en dakramen vragen om zorgvuldig gepaste leien en om loodwerk; hier ontstaan verreweg de meeste lekkages.
- Ventilatie onder de leien is essentieel: een leidak moet aan de onderzijde kunnen drogen.
- Kokerkoppen, schoorstenen en dakdoorvoeren hebben aansluitingen in lood of zink nodig, in dezelfde levensduurklasse als de leien.
Levensduur en onderhoud
Een goed gelegd en onderhouden leidak van natuurlei gaat zeer lang mee — meerdere generaties — waarbij de bevestiging vaak eerder aan vervanging toe is dan de leien zelf. Kunstleien halen die levensduur niet.
Praktische regels:
- Loop nooit zomaar over een leidak. Leien breken onder puntbelasting; gebruik een ladder met ladderhaak of een dakloopvoorziening.
- Inspecteer jaarlijks op verschoven, gebarsten en ontbrekende leien, en controleer het loodwerk bij aansluitingen.
- Vervang losse leien direct. Eén ontbrekende lei is een klein karwei, water dat maandenlang op het dakbeschot valt is dat niet.
- Laat mos niet dichtgroeien in kilgoten en op noordvlakken; het houdt vocht vast en verstopt de afwatering.
Gerelateerde termen
- Daklei
- Leihaak
- Leihamer
- Dakhelling
- Dakbeschot
- Dakpannen
- Tengel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
