Een lepelboor is een boor waarvan de werkzame punt de vorm van een lepel of halve buis heeft. De term wordt in de bouw voor twee verschillende gereedschappen gebruikt: een grondboor voor bodemonderzoek en een houtboor voor het uithollen van hout.
De lepelboor als grondboor
Bij grondonderzoek is de lepelboor een handboor waarmee je de bodemopbouw ter plekke kunt bepalen. Je draait de boor de grond in; bij het uittrekken blijft het bodemmateriaal in het lepelvormige deel achter. Dat monster kun je bekijken, betasten en benoemen: zand, klei, veen, leem, puin.
In dezelfde familie vallen de avegaar en de edelmanboor; welke je gebruikt hangt af van de grondsoort. Voor droog, los zand werkt een gesloten lepel- of zuigerboor beter dan een open boor, omdat het monster anders uit de boor loopt.
Waar gebruik je hem voor?
- Voor een uitbouw of tuinhuis: bepalen op welke diepte draagkrachtige grond zit en of er verstoorde grond of puin ligt.
- Bij vochtproblemen: vaststellen of er een leemlaag of een grondwaterstand vlak onder de fundering zit.
- Bij infiltratievoorzieningen: kijken of de bodem doorlatend genoeg is voor een infiltratiekrat of grindkoffer.
Belangrijk: een handboring geeft een beeld van de bodemopbouw, maar géén draagkrachtberekening. Voor een fundering blijft een sondering (met de bijbehorende boorstaat) de basis; de handboring is de goedkope eerste verkenning.
De lepelboor als houtboor
In de houtbewerking is de lepelboor een boor met een lepelvormig, aan de zijkant snijdend blad. Hij snijdt niet met een centreerpunt zoals een moderne spiraalboor, maar schraapt en snijdt vanaf de rand. Daardoor kan hij:
- onder een hoek aanzetten zonder weg te lopen, wat hem historisch onmisbaar maakte bij stoelenmakerij, waar poten schuin in een zitting gaan;
- een gat achteraf verplaatsen of verwijden, iets wat met een spiraalboor niet lukt;
- hout uithollen, zoals bij het maken van klompen, troggen en uitgeholde stammen.
Praktische tips
- Grondboor: draai, trek niet. Draai de boor rustig in en trek hem er rechtstandig uit; wrikken maakt het gat wijder en het monster onbetrouwbaar.
- Leg de boring vast. Noteer per laag de diepte en de grondsoort — dat is je boorstaat. Doe je dat niet, dan is de boring achteraf waardeloos.
- Let op kabels en leidingen. Ook een handboring kan een kabel of leiding raken. Doe vóór het boren een KLIC-melding of raadpleeg de leidingtekeningen van het perceel.
- Houtboor: draai met de hand of op laag toerental. Een lepelboor is bedoeld voor de omslagboor of een lage machinesnelheid; op hoog toerental brandt hij en loopt hij weg.
- Houd het snijblad scherp. Slijp aan de binnenkant van de lepel met een gebogen wetsteen; slijpen aan de buitenkant verandert de vorm en daarmee het gedrag van de boor.
Gerelateerde termen
- Grondboor
- Edelmanboor
- Aanwasboor
- Handboor
- Boorstaat
- Fretboor
- Beitel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
