Een leugenbalk is een tussenbalk in een houtskelet die niet wordt gedragen door een muur, een console, een muurstijl of een andere balk, maar die hangt aan de constructie erboven. Hij lijkt op een gewone gebintbalk, maar draagt zichzelf niet op de gebruikelijke manier af — vandaar de naam.
In Twente heet de leugenbalk ook wel misbalk. De constructie kwam vooral voor in Overijssel en Noord-Holland, onder meer in de houtskeletbouw van stolpboerderijen en hallehuizen.
Hoe hangt hij?
Een leugenbalk ligt tussen de echte gebintbalken en wordt aan de bovenzijde opgehangen. Dat gebeurt op verschillende manieren:
- aan de fliering of de muurplaat, de horizontale langsbalken van het gebint;
- aan een gebintbalk erboven, via een korte hangstijl;
- aan een hangstijl die de ophanging verzorgt en de kracht doorgeeft naar het spant;
- met touwen, of later met bouten en moeren.
De reden is bijna altijd praktisch. Een boerderijgebint staat op een vaste hart-op-hartmaat, maar het gebruik van de ruimte vraagt soms een balk op een plek waar geen stijl mag komen: boven een deel, een dorsvloer, een staldeur of een doorgang. Door de tussenbalk op te hangen krijg je toch een oplegging voor de zoldervloer, zonder dat er een stijl in de weg staat.
Waarom “leugen”?
De naam verwijst naar de schijn: het lijkt een gebintbalk, maar het ís er geen. Hij neemt geen gebintkrachten op en draagt geen dakvlak af naar de fundering; hij hangt aan de constructie en draagt alleen wat er op hem rust.
Aandachtspunten bij een bestaand pand
- Herken hem voordat je gaat slopen. Wie in een oude boerderij een hangstijl of trekstang wegzaagt omdat die “in de weg zit”, haalt de ophanging van de leugenbalk weg. De balk zakt dan door en neemt de zoldervloer mee.
- Controleer de ophanging, niet alleen de balk. De zwakke plek zit meestal in de verbinding: een uitgescheurde pen, een ingerotte hangstijl of een doorgeroeste bout.
- Historische bouten zijn geen moderne bouten. Oude smeedijzeren bouten hebben een andere sterkte dan hedendaags staal. Vervang ze niet op gevoel; laat de belasting narekenen.
- Reken de belasting na bij functiewijziging. Een zolder die vroeger hooi droeg en nu een slaapkamer wordt, krijgt een andere veranderlijke belasting. Bij een hangende balk telt dat dubbel, omdat de last via de ophanging naar het spant gaat.
- Vraag advies bij monumenten. Bij een rijks- of gemeentelijk monument zijn ingrepen in het gebint vrijwel altijd vergunningplichtig.
Gerelateerde termen
- Gebint
- Gebintplaat
- Ankerbalkgebint
- Dekbalkgebint
- Dwarsgebint
- Langsgebint
- Kopbalkgebint
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
