Een luikwervel is een draaibaar beslagstuk aan de gevel dat een geopend raamluik op zijn plaats houdt. Het luik wordt tegen de muur geklapt, de wervel wordt met één handbeweging omhoog of opzij gedraaid en klemt achter de luikrand — daarmee kan de wind het luik niet meer dichtslaan.
Kenmerkend is dat het luik enkele centimeters vrij van de muur blijft staan. Die tussenruimte is nodig omdat de wervel zelf ruimte inneemt en de luchtstroming achter het luik het hout laat drogen.
Inhoudsopgave
Uitvoeringen
- Vlakke plaatwervel — de eenvoudigste vorm: een smeedijzeren plaatje op een pen, dat je een kwartslag draait
- Herderinnetje (tête de bergère) — de klassieke, decoratieve vorm met een gestileerd hoofdje; veel gezien in Frankrijk en België
- Automatische wervel — een verende variant die vanzelf vergrendelt als het luik ertegenaan wordt gedrukt
- Luikvanger met haak — verwante oplossing waarbij een haak of stang het luik vasthoudt
Het materiaal is traditioneel smeedijzer, tegenwoordig ook staal, aluminium, messing of kunststof; afgewerkt zwart gecoat, thermisch verzinkt of in de gevelkleur geschilderd.
Montage
- Bepaal de positie — open het luik volledig tegen de gevel en markeer waar de luikrand valt. De wervel komt zo dat hij precies de rand pakt, meestal op ongeveer een derde vanaf de onderzijde
- Bevestigen — in metselwerk boor je in de steen (niet in de voeg) en gebruik je een deugdelijke plug of chemisch anker; bij een authentieke uitvoering wordt de pen ingemetseld
- Roestvast werken — gebruik roestvaste of verzinkte bevestigingsmiddelen. Een gewone stalen schroef geeft binnen enkele jaren een roestspoor over de gevel
- Controleer de vrije draaicirkel — de wervel moet volledig kunnen doordraaien zonder de gevel of het luik te raken
Aandachtspunten
- Belasting bij storm — een luik dat aan één wervel hangt en flink windvang heeft, kan de bevestiging uitrukken. Gebruik bij grote of zware luiken twee wervels, boven en onder
- Historische panden — bij monumenten geldt vaak dat het bestaande beslag behouden moet blijven of in dezelfde vorm moet worden hersteld. Vervang niet zomaar door een modern model
- Onderhoud — smeer het draaipunt jaarlijks; een vastgeroeste wervel wordt met kracht bediend en breekt uit de gevel
- Waar je ze aantreft — vooral in oude binnensteden en op boerderijen, en meer in België en Zuid-Europa dan in Nederland, waar luiken minder gebruikelijk zijn
Gerelateerde termen
- Jaloezie
- Kozijn
- Gevel
- Louvredeur
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
