Een mal is een hulpstuk in de vorm van het werkstuk of van een deel daarvan, waarmee je een maat of vorm steeds op dezelfde manier overbrengt, aftekent of tijdens de uitvoering vasthoudt. In de bouw komt de mal in heel verschillende gedaantes voor, maar het principe is altijd hetzelfde: één keer goed uitzetten, daarna eindeloos herhalen zonder opnieuw te meten. Dat scheelt tijd én maatfouten.
Inhoudsopgave
Typen mallen
- Aftekenmal of sjabloon — een plaat multiplex of hardboard in de vorm van het werkstuk, om te overtrekken. Denk aan de omtrek van een boogvenster of een steeds terugkerend hoekprofiel
- Zaag- of freesmal — een geleider waar de zool van de machine langs of overheen loopt. De bekendste is de mal voor slotgaten en scharnieren
- Boormal — een plaat met gaten op de juiste hart-op-hartmaat, om series gaten identiek te boren
- Bekistingsmal — de negatieve vorm waarin beton wordt gestort. Bij prefab noem je dat meestal een matrijs
- Boogmal of kimboog — de houten of stalen ondersteuning waarop een gemetselde boog of gewelf wordt opgebouwd, tot de mortel gehard is
- Rijmal of profielmal — voor het aftrekken van stucprofielen en lijstwerk: een uitgesneden zinken of stalen profiel dat je door de nog natte specie trekt
- Contramal — de tegenvorm, gemaakt op basis van de mal; bij restauratie de standaardmanier om een bestaand profiel te reproduceren
Praktische regels
- Maak de mal steviger dan je denkt nodig te hebben. Een mal die na twintig keer gebruiken doorbuigt of uitslijt, brengt de fout stilzwijgend in al je werkstukken
- Werk met een nulpunt. Markeer op de mal duidelijk boven/onder en links/rechts, zodat hij niet omgekeerd wordt gebruikt
- Reken met de dikte van de geleiderand. Bij een freesmal komt het gefreesde vlak op afstand van de mal te liggen: de straal van de frees plus de afstand tot de kopieerring
- Bij beton: denk aan lossen. Een bekistingsmal moet uit het geharde werkstuk kunnen. Geef verticale vlakken een lossingshoek en gebruik bekistingsolie
- Controleer de eerste. Maak altijd één proefstuk voordat je de serie draait
Gerelateerde termen
- Contramal
- Matrijs
- Bekisting
- Kapuitslag
- Metselprofiel
- Prefab
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
