Een mastaba is een oud-Egyptisch grafmonument in de vorm van een rechthoekig bouwwerk met licht naar binnen hellende zijwanden en een plat dak, waaronder zich de eigenlijke grafkamer bevindt. De naam komt uit het Arabisch en betekent bank: de vorm deed negentiende-eeuwse arbeiders denken aan de lemen banken voor Egyptische huizen.
Opbouw
Een mastaba bestaat uit twee delen die functioneel streng gescheiden zijn:
- De bovenbouw — een massief blok van leemsteen (adobe) of, bij latere en voornamere graven, van natuursteen. Binnenin liggen een of meer kapellen waar offergaven werden gebracht. De schijndeur in de westwand vormde de symbolische verbinding tussen de wereld van de levenden en die van de dode
- De onderbouw — een verticale schacht naar de eigenlijke grafkamer, diep in de rots of in de bodem. Na de bijzetting werd de schacht met puin volgestort en dichtgemetseld
Bouwkundige betekenis
De mastaba is de directe voorloper van de piramide. Bij het grafcomplex van farao Djoser in Saqqara — toegeschreven aan Imhotep — werd een stenen mastaba stapsgewijs uitgebreid door er kleinere mastaba’s bovenop te plaatsen. Het resultaat is de trappiramide: de eerste grote steenbouw in de geschiedenis en de stap van leemsteen naar natuursteen als constructief bouwmateriaal.
Ook technisch is het monument interessant:
- Talud. De schuin oplopende wanden zijn geen esthetische keuze maar constructie: een naar binnen hellend vlak is bij een gestapelde massieve muur veel stabieler dan een verticaal vlak
- Leemsteen. De vroege mastaba’s zijn opgebouwd uit in de zon gedroogde leemsteen, hetzelfde materiaal dat wereldwijd als adobe bekendstaat. Sterk onder druk, kwetsbaar voor water
- Ordening. Mastaba’s staan in rijen rond de koningsgraven, in een geometrisch dodenstadsplan — een van de vroegste voorbeelden van planmatige stedenbouw
Gerelateerde termen
- Adobe
- Leemsteen
- Grafkapel
- Monoliet
- Talud
- Bouwgeschiedenis
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
