Een modelboerderij is een boerderij die opzettelijk als voorbeeld voor andere boeren is gebouwd, met een indeling en uitrusting die de nieuwste inzichten over bedrijfsvoering, hygiëne en dierenwelzijn volgden. Het type komt vooral voor in de periode van ongeveer 1880 tot 1940, toen de landbouw sterk moderniseerde en het onderwijs en de zuivelindustrie behoefte hadden aan aansprekende voorbeelden.
Volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed lag bij deze boerderijen de nadruk op doelmatige bedrijfsvoering, gezond vee, hygiëne en goede woonomstandigheden voor de boer en zijn gezin, met ook aandacht voor de arbeidsomstandigheden van het personeel.
Kenmerken
- Ruime opzet. Grote gebouwen en een royaal erf, vaak met losse schuren in plaats van alles onder één kap
- Hygiëne als ontwerpthema. Gescheiden routes voor melk, vee en mest, een aparte melkkamer, een gekoelde of ondergrondse melkbewaarplaats en soms een quarantainestal
- Ventilatie. Bewust ontworpen luchtkanalen, roosters en ventilatiekoepels in de stal
- Representatieve architectuur. De voorzijde is vaak nadrukkelijk vormgegeven, in stijlen als de Vernieuwingsstijl, chaletstijl of een streekgebonden variant; sommige zijn ontworpen door een architect in plaats van door een timmerman
Toepassing
Modelboerderijen zijn tegenwoordig vooral van belang als erfgoed. Veel exemplaren staan als rijksmonument of gemeentelijk monument geregistreerd, juist omdat ze een moment in de landbouwgeschiedenis vastleggen.
Let bij verbouwing op deze punten:
- Vergunning. Wijzigingen aan een beschermd monument zijn vergunningplichtig; dat geldt ook voor interieuronderdelen zoals de melkkamer, de stalinrichting en tegelwerk
- Herbestemming. De diepe, hoge staldelen lenen zich goed voor wonen, maar isolatie moet bouwfysisch doordacht zijn: een dichtgezette, van oorsprong sterk geventileerde stal kan gaan condenseren
- Waardestelling eerst. Laat vóór het ontwerp vastleggen welke onderdelen dragend zijn voor de monumentale waarde. Dat bepaalt wat je mag wijzigen en voorkomt dure verrassingen tijdens de bouw
Gerelateerde termen
- Boerderij
- Dwarshuisboerderij
- Monument
- Omgevingsvergunning
- Ventilatie
- Chaletstijl
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
