Een molen is een bouwwerk waarin wind- of waterkracht via wieken of een rad wordt omgezet in een draaiende beweging, die door een asstelsel en tandwielen naar een werktuig wordt gebracht. Dat werktuig maalt graan, zaagt hout, slaat olie of verplaatst water. In Nederland staan volgens de molenwereld nog ruwweg twaalfhonderd werkende molens; vrijwel alle zijn beschermd als monument.
Inhoudsopgave
De hoofdtypen
- Standerdmolen — het oudste houten type: het hele molenhuis draait om een zware staande stijl (de standerd). Er zijn er nog maar weinig van over
- Wipmolen — ontwikkeld uit de standerdmolen, vooral als poldermolen. Alleen het bovenhuis draait; de onderbouw staat vast
- Grondzeiler — een molen zonder stelling, waarvan de wieken tot vlak boven de grond komen. De molenaar bedient het zeilwerk staand op het maaiveld
- Beltmolen (bergmolen) — de romp staat in een opgeworpen heuvel, zodat de wieken vrij komen en de molenaar toch op maaiveldniveau werkt
- Stellingmolen — een hoge molen in bebouwd gebied, met op halve hoogte een omloop (stelling) van waaraf de molenaar de wieken bedient
Toepassing
Bouwkundig is een molen bijzonder omdat de constructie moet kunnen draaien, moet kunnen kruien (op de wind gezet worden) en tegelijk grote, wisselende krachten opneemt.
- Kruien. De kap of het bovenhuis wordt met een kruirad of kruilier op de wind gezet. Bij een niet-draaibare molen is dat onmogelijk en staat het werk stil bij een verkeerde windrichting
- Vang. De vang is de rem op het bovenwiel. Een molen die zonder vang op de wind blijft staan, kan op hol slaan
- Vrije windvang. Nieuwe bebouwing of hoge bomen rond een molen kunnen de windvang wegnemen. Gemeenten leggen daarom vaak een molenbiotoop vast in het omgevingsplan; houd daar rekening mee bij bouwplannen in de omgeving
- Onderhoud. Riet- of leidekking, wiekenkruis, houten tandwielen en de kap vragen doorlopend onderhoud. Voor rijksmonumenten bestaan hiervoor rijkssubsidies voor instandhouding
- Werk aan een molen hoort bij een gespecialiseerde molenmaker; standaard timmerwerk volstaat niet
Gerelateerde termen
- Monument
- Standerdmolen
- Riet
- Kap
- Omgevingsvergunning
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
