Een muizentand is een decoratieve metselwerklaag waarin de stenen schuin worden geplaatst, zodat er een regelmatige rij puntjes uit het gevelvlak steekt. Het is een vorm van tandlijst: een doorlopende sierband die meestal hoog in de gevel zit, vaak vlak onder de daklijst of onder een uitkragend deel van het metselwerk.
De naam verwijst naar het uiterlijk: de rij scherpe puntjes doet aan een gebit denken.
Varianten
- Overhoekse muizentand — de stenen staan onder 45 graden gedraaid, met de ribbe naar voren. Dit is de klassieke vorm
- Zaagtand — de stenen staan onder een kleinere hoek dan 45 graden, waardoor de tanden lager en langgerekter worden
- Bloktand — de koppen steken recht uit het gevelvlak, of worden juist geaccentueerd doordat er aan weerszijden ruimte wordt opengelaten
In Duitsland heet deze band Deutsches Band, ook wel Zahnfries of Sägezahnfries.
Toepassing
De muizentand is een geliefd motief in de baksteenarchitectuur van de renaissance en is later veel toegepast in boerderijen, schoolgebouwen en woonhuizen, onder meer in Noord-Brabant en Limburg.
Let bij uitvoering en herstel op:
- Waterbelasting. Een muizentand heeft veel schuine, uitstekende vlakken waarop water blijft liggen. Gebruik daarom een goed vorstbestandige steen; een gewone binnensteen vriest hier als eerste stuk
- Voegwerk. Het is bewerkelijk werk: alle voegen zijn schuin en er is veel voeglengte per strekkende meter. Reken op een fors hoger arbeidsuur dan bij vlak metselwerk
- Mortelkeuze. Bij oud metselwerk hoort een kalkrijke, zachte mortel. Een harde cementmortel in een historische muizentand versnelt de schade aan de stenen
- Herstel. Bij vervanging is het bijna altijd beter om per steen te werken en de originele steen te hergebruiken waar dat kan; het motief is maatgevend voor het gevelbeeld
- Bij monumenten is wijziging van dit soort siermetselwerk vergunningplichtig
Gerelateerde termen
- Metselwerk
- Baksteen
- Rollaag
- Metselverband
- Gevel
- Monument
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
