Een muldengewelf, ook wangewelf genoemd, is een gewelf op rechthoekige plattegrond waarvan de vier gewelfvlakken elkaar bovenin niet in één punt ontmoeten, maar elkaar raken langs een rechte lijn. Daarmee is het een tussenvorm tussen het kloostergewelf en het tongewelf: laat je de vlakken van een kloostergewelf uit elkaar lopen tot een nok, dan ontstaat een muldengewelf.
De vorm komt vooral voor in de renaissance en de barok, en is later ook in stucwerk nagebootst als plafondvorm.
Hoe je hem herkent
- Boven een rechthoekige ruimte — bij een vierkante plattegrond zou het weer een kloostergewelf worden
- Een rechte nok in het midden, in plaats van één hoogste punt
- Gebogen kopse vlakken aan de korte zijden, die tegen de nok oplopen
- Graten in de hoeken, waar de langs- en de kopse vlakken elkaar snijden
Het verschil met een tongewelf zit in die kopse vlakken: een tongewelf loopt over de volle lengte door en wordt aan de uiteinden vlak afgesloten, terwijl het muldengewelf ook aan de korte zijden een gewelfvlak heeft.
| Muldengewelf | Rechthoekige plattegrond, rechte nok in het midden, gebogen kopse vlakken aan de korte zijden die tegen de nok oplopen. |
|---|---|
| Kloostergewelf | Ontstaat bij een vierkante plattegrond in plaats van een rechthoekige. |
| Tongewelf | Loopt over de volle lengte door en wordt aan de uiteinden vlak afgesloten, zonder gewelfvlak aan de korte zijden. |
Toepassing
Je vindt de vorm in kerkkoren, kapellen, poortdoorgangen, kelders, gangen en representatieve zalen. In de burgerlijke bouwkunst is hij vaak niet meer dan een plafondvorm in stuc of riet-en-pleister onder een gewone kapconstructie.
Aandachtspunten bij herstel:
- Krachten. Een gemetseld gewelf zet naar buiten uit. Trekankers, zware muren of steunberen nemen die spatkracht op; verwijder daar nooit iets van zonder constructieve beoordeling
- Scheuren langs de nok wijzen meestal op zetting of op het wegvallen van de horizontale tegendruk, niet op oppervlakteschade. Laat de oorzaak onderzoeken voordat je gaat repareren
- Materiaal. Herstel met een mortel die niet harder is dan het oorspronkelijke werk; harde cementmortel maakt scheurvorming juist erger
- Stucplafond of echt gewelf? Klop het plafond af of onderzoek het van boven. Een stucgewelf op latwerk is een afwerking en draagt niets
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Kloostergewelf
- Kruisgewelf
- Graatgewelf
- Gordelboog
- Muraalboog
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
