Muqarna’s zijn kleine, boven en naast elkaar geplaatste nisjes die als een honingraat of stalactiet uit een gewelf, koepel of nis naar voren komen. Ze zijn kenmerkend voor de islamitische bouwkunst en worden in het Nederlands ook wel stalactietgewelf of honingraatgewelf genoemd.
Hun oorsprong is constructief: ze vormen een geleidelijke overgang van een vierkante plattegrond naar de ronde voet van een koepel — hetzelfde probleem dat elders met trompen of pendentieven wordt opgelost. In de latere ontwikkeling werden ze vooral decoratief: een opgehangen schil van stuc of hout, die zelf niets draagt.
Hoe ze zijn opgebouwd
- Elk nisje is een klein gewelfdeel met een eigen boogje
- Rij voor rij kragen de nisjes verder naar voren, waarbij elke laag iets verspringt ten opzichte van de laag eronder
- Alle nisjes zijn afgeleid van een beperkt aantal standaardvormen, die volgens een strak geometrisch grondpatroon worden gecombineerd
- Het geheel is meestal uitgevoerd in stuc of gips op een houten of gemetselde drager, en soms in hout of steen
Toepassing
Je vindt muqarna’s onder koepels, in portalen (iwan), in nissen, onder minaretbalkons en als kroonlijst. De bekendste voorbeelden staan in het Alhambra in Granada; in de 19e-eeuwse Moorse revival werden ze in Europa nagevolgd in synagogen, badhuizen en theaters.
Aandachtspunten:
- Constructief niets. Ga er bij een verbouwing nooit van uit dat een muqarnaschil draagt. Omgekeerd geldt: aan een opgehangen stucschil kun je niets bevestigen
- Kwetsbaar. Gips en stuc zijn gevoelig voor vocht en trillingen. Vochtschade begint meestal bovenin, bij een lekkage in de koepel
- Herstel. Restauratie gebeurt met mallen die van gave delen worden afgenomen; het is specialistisch stukadoorswerk. Een reparatie in cementgebonden mortel is te hard en scheurt de omliggende delen kapot
- Nieuwbouw. Moderne uitvoeringen worden vaak digitaal uitgewerkt en in gipsvezel of geperst hout gefreesd, maar volgen dezelfde geometrische opbouw
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Koepel
- Trompe
- Ornament
- Moorse revival
- Stucwerk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
