Een mutulus is een vlak, rechthoekig plaatje dat in de Dorische orde aan de onderzijde van de kroonlijst hangt, boven de trigliefen en metopen van het fries. De onderkant is meestal bezet met guttae — kleine kegel- of druppelvormige knopjes — die in drie rijen zijn geplaatst.
De mutulus is nauw verwant aan de regula: dat is het plaatje onder de triglief, onderaan de architraaf, dat eveneens met guttae is versierd.
Waar hij vandaan komt
Klassieke bouwkunst is versteende houtbouw. De Dorische orde herhaalt in steen de vormen van een oudere houten kapconstructie:
- De triglief herinnert aan de kop van een balk met inkepingen
- De mutulus staat voor het onderzijde-uiteinde van een schuine dakspoor die over de balklaag naar buiten stak
- De guttae verbeelden de pennen of nagels waarmee die delen vastzaten
Dat verklaart ook waarom de mutulus licht hellend is uitgevoerd: hij volgt de helling van de dakspoor.
Toepassing
Je komt de mutulus tegen in Griekse en Romeinse tempels en in alle latere bouwkunst die de klassieke orden gebruikt: renaissance, classicisme, empire en de neostijlen van de 19e eeuw. In Nederland herken je hem in de kroonlijsten van monumentale gevels, stadhuizen en herenhuizen.
- Ritme. In een correct uitgevoerde Dorische lijst staat er per triglief en per metoop een mutulus; het ritme van de lijst ligt daarmee vast door dat van het fries
- Materiaal. In de Nederlandse toepassing is de mutulus meestal van hout of stuc, niet van natuursteen
- Onderhoud. Het is een horizontaal, uitstekend detail waar water op blijft staan. Houten mutuli zijn een klassieke plek voor houtrot; controleer ze bij elke schilderbeurt van boven af
- Herstel. Vervang bij houtrot het aangetaste deel door nieuw hout van dezelfde soort en profiel. Guttae zijn los gedraaide of gefreesde knopjes en zijn afzonderlijk te vernieuwen
Gerelateerde termen
- Guttae
- Kroonlijst
- Architraaf
- Bouworden
- Ionische orde
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
