Een muurhuis is een woonhuis dat gebouwd is op of tegen de resten van een verdedigingsmuur van een stad. Toen middeleeuwse steden groeiden en hun eerste ommuring te krap werd, verrees er een nieuwe muur verderop en verloor de oude zijn functie. De grond, de fundering en de stenen van die oude muur werden vervolgens hergebruikt voor woningbouw.
Het bekendste voorbeeld is de straat Muurhuizen in Amersfoort. Toen de ruimte binnen de eerste stadsmuur uit de dertiende eeuw te klein werd, besloot het stadsbestuur rond 1380 tot een nieuwe ommuring; omstreeks 1450 was die gereed en kon de oude muur worden gesloopt. De huizen die daar werden gebouwd, staan met hun voorgevel op de fundering van die afgebroken muur, en ook veel bakstenen uit de muur zijn opnieuw gebruikt.
Herkenbaar aan
- De rooilijn. Muurhuizen volgen de kromming van de oude muur, waardoor de straat een gebogen verloop heeft dat afwijkt van het latere stratenpatroon
- Breedte in plaats van diepte. De huizen zijn vaak breed en ondiep gebouwd, anders dan het gebruikelijke smalle, diepe stadshuis, omdat de beschikbare strook grond de vorm van de muur volgt
- Zware, oudere onderbouw. De fundering en soms de onderste meters muurwerk zijn ouder en zwaarder dan het huis erboven
- Stijlverschil. Doordat de bebouwing zich over eeuwen uitstrekte, staan er huizen van zeer verschillende bouwperiodes naast elkaar
Toepassing
Bij verbouwing van een muurhuis spelen bijzondere aandachtspunten:
- Archeologie. De ondergrond bevat resten van de stadsmuur. Graafwerk, een nieuwe kelder of funderingsherstel valt vrijwel altijd onder archeologische voorwaarden in het omgevingsplan
- Ongelijke fundering. Een deel van het huis staat op zwaar middeleeuws muurwerk, een ander deel op een lichtere latere fundering. Dat geeft verschil in zetting en daarmee scheurvorming; laat dat bouwkundig beoordelen voordat je gaat afwerken
- Vocht. Oud muurwerk heeft geen waterkerende laag. Werk dampopen en zet geen dampdichte voorzetwand tegen historisch metselwerk
- Monumentenstatus. Veel muurhuizen zijn rijksmonument; aan de straat Muurhuizen in Amersfoort staan er tientallen naast elkaar. Wijzigingen zijn vergunningplichtig
Gerelateerde termen
- Monument
- Fundering
- Metselwerk
- Baksteen
- Omgevingsvergunning
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
