Een obelisk is een hoge, slanke pijler met een vierkante doorsnede die naar boven toe versmalt en wordt afgesloten met een kleine piramide, het pyramidion. De vorm komt uit het oude Egypte, waar obelisken paarsgewijs voor tempelingangen stonden, en is sindsdien in de westerse bouwkunst steeds opnieuw gebruikt.
Inhoudsopgave
Kenmerken
- Vierzijdig — een vierkante doorsnede, geen ronde zoals bij een zuil
- Taps toelopend — de zijden lopen recht maar licht schuin naar boven
- Pyramidion — de piramidevormige top, bij Egyptische exemplaren soms verguld
- Monoliet of gestapeld — de oude Egyptische obelisken zijn uit één blok graniet gehouwen; latere exemplaren zijn vaak opgebouwd uit blokken
- Zonder kapiteel of basis in klassieke zin — de obelisk staat meestal direct op een sokkel
Toepassing
| Toepassing | Voorbeeld |
|---|---|
| Religieus monument | Egyptische tempelobelisken, gewijd aan de zonnegod |
| Stedelijk oriëntatiepunt | Obelisken op pleinen en aan het einde van zichtassen |
| Grafmonument | Veelgebruikte grafvorm in de negentiende eeuw |
| Gedenkteken | Herdenkingsmonumenten voor personen of gebeurtenissen |
| Tuinarchitectuur | Accent aan het eind van een laan of in een formele tuin |
Meerdere antieke Egyptische obelisken zijn in de loop van de geschiedenis verplaatst naar Europese steden, waar ze op pleinen als blikvanger dienen.
In de tuin en op het erf
Een obelisk werkt in een tuin als eindpunt van een zichtlijn. Praktische punten bij het plaatsen:
- Fundering — een stenen obelisk is topzwaar; maak een betonpoer die ruim onder de vorstgrens (in Nederland doorgaans zo’n 60-80 cm) doorloopt
- Verhouding — een klassieke verhouding is een hoogte van ongeveer negen tot tien keer de breedte van de voet; slanker oogt eleganter, maar wordt gevoeliger voor wind
- Materiaal — natuursteen en beton zijn duurzaam; houten of metalen “tuinobelisken” (klimrekken voor planten) lenen alleen de vorm
- Zichtlijn — plaats de obelisk zo dat hij vanuit het huis of vanaf het terras precies in de as staat
Gerelateerde termen
- Zuil
- Piramide
- Sokkel
- Natuursteen
- Monument
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
