Een ontlastingsboog is een gemetselde boog in een muur boven een muuropening, die het gewicht van het bovenliggende metselwerk om de opening heen naar de penanten aan weerszijden leidt. Daardoor wordt de latei of het kozijn eronder ontlast en blijft scheurvorming boven de opening uit. In het Engels heet dit een relieving arch of discharging arch.
Hoe hij werkt
Metselwerk is sterk onder druk, maar kan geen trek opnemen. Boven een opening ontbreekt de steun, waardoor het metselwerk zou willen doorbuigen — en dus scheuren. Een boog lost dat op door de belasting om te zetten in schuine drukkrachten:
- Het gewicht boven de boog drukt op de boogrug
- De kracht loopt via de wigvormige stenen langs de boog naar beneden
- Bij de boogaanzet komt de kracht schuin op het metselwerk terecht
Daaruit volgt het belangrijkste punt: een boog levert spatkrachten op. Aan weerszijden moet voldoende metselwerk staan om die zijwaartse kracht op te nemen. Direct naast een raamopening in een smalle penant, of vlak bij een gevelhoek, is dat vaak niet zo — en dan werkt de boog niet zoals bedoeld.
Toepassing
- In historisch metselwerk is de ontlastingsboog de standaardoplossing boven ramen en deuren, vaak zichtbaar in de gevel en soms in siermetselwerk uitgevoerd
- Boven een houten latei of een houten balkkop — de boog neemt de last over zodat het hout niet doorbuigt en later kan worden vervangen
- In combinatie met een latei: onder de boog zit een rechte latei die de strook metselwerk tussen boog en opening draagt. Het metselwerk in die driehoek heet het boogveld
- Bij verbouwingen: is een opening later vergroot of is de oorspronkelijke krachtsafdracht verstoord, dan wordt vaak alsnog een stalen latei onder de bestaande boog aangebracht
Verwante constructies
- Een hanenkam is een strekkenboog met een vrijwel vlakke bovenkant, waarbij de stenen wigvormig naar het middelpunt staan — hetzelfde principe, maar veel vlakker en daarmee met grotere spatkrachten
- Een strekse laag boven een opening lijkt op een boog maar draagt alleen als de stenen echt wigvormig zijn versneden
Waarschuwingssignalen
- Een verticale scheur boven het midden van de opening wijst op onvoldoende ontlasting
- Trapsgewijze scheuren vanaf de boogaanzet duiden op onvoldoende weerstand tegen de spatkracht
- Zakking van de boogsluitsteen betekent dat de boog werkt als een reeks losse stenen; laat dit door een constructeur beoordelen voordat er onder wordt gehakt of gesloopt
Gerelateerde termen
- Latei
- Hanenkam
- Boog
- Sluitsteen
- Penant
- Strekse laag
- Metselwerk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
