Een ontlastingspoortje is een kleine doorlaatopening in een brugpijler of in het landhoofd van een brug, die bij hoogwater extra water doorlaat en daarmee de belasting op de constructie vermindert. Het is een klassieke waterbouwkundige oplossing die vooral bekend is van Romeinse bruggen, maar het principe wordt in de moderne waterbouw nog steeds toegepast.
Het probleem dat het oplost
Elke brugpijler die in het water staat, neemt doorstroomprofiel weg. Bij Romeinse bruggen konden de zware, gemetselde pijlers samen zo’n kwart van het natte profiel innemen. De gevolgen daarvan zijn aanzienlijk:
- Het water stuwt op aan de bovenstroomse zijde
- Het verschil in waterstand voor en achter de brug levert een grote horizontale kracht op de pijlers
- De stroomsnelheid tussen de pijlers neemt sterk toe, wat ontgronding rond de pijlervoet veroorzaakt — een van de belangrijkste oorzaken van brugbezwijken
Hoe het ontlastingspoortje werkt
Door in de pijler zelf — of in de aansluitende dam of het landhoofd — een kleine boogopening te maken, kan het water er bij hoogwater doorheen:
- Bij normale waterstand ligt het poortje boven de waterlijn en is het niet in gebruik
- Bij hoogwater komt het onder water te staan en gaat het meestromen
- Het doorstroomprofiel neemt toe, de opstuwing daalt en daarmee ook de horizontale kracht op de brug
Toepassing en moderne varianten
- Romeinse en middeleeuwse bruggen — vaak herkenbaar aan de kleine boogjes hoog in de pijlers of in de aanbruggen
- Inlaat- en overlaatconstructies in dijken en kaden werken volgens hetzelfde beginsel: een gecontroleerde opening voorkomt dat de hele constructie het volledige drukverschil moet opnemen
- Doorlaatmiddelen in dammen en compartimenteringswerken, waarmee waterstanden kunnen worden gestuurd
- Moderne brugontwerpen vermijden het probleem liever bij de bron: slanke pijlers, stroomlijnvormige pijlerneuzen en grotere overspanningen houden het doorstroomprofiel zo groot mogelijk
Gerelateerde termen
- Brugpijler
- Landhoofd
- Ontgronding
- Doorstroomprofiel
- Boogbrug
- Overlaat
- Waterbouw
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
