Wat is een overlaat?
Een overlaat is een bewust verlaagd gedeelte in een dijk, kade of stuw waar water overheen kan stromen zodra het waterpeil te hoog wordt. Het is een veiligheidsklep in de waterkering: liever een beheerste overstroming op een gekozen plek dan een ongecontroleerde dijkdoorbraak elders.
Hoe het werkt
Bij normaal peil doet de overlaat niets. Stijgt het water boven de drempelhoogte, dan stroomt het overtollige water over de verlaging het achterliggende gebied in. Dat gebied — de traverse, ook wel groene rivier genoemd — is daarop ingericht: het is doorgaans landbouwgrond of natuur, zonder bebouwing die schade oploopt.
Bepalend in het ontwerp zijn:
- De drempelhoogte, die bepaalt bij welk peil de overlaat in werking treedt.
- De lengte van de verlaging. Te kort en het water stroomt met hoge snelheid over een smalle strook, met uitspoeling tot gevolg. Te lang en er komt meer water het gebied in dan nodig.
- De bekleding van het talud. Een overlaat is de plek waar het water met kracht over de kering gaat; gras alleen is vaak onvoldoende, daarom worden overlaten bekleed met steen, beton of een open steenasfaltconstructie.
- Een flauw binnentalud, zodat het water rustig het achterland in loopt en het talud niet erodeert.
Een langgerekt, gelijkmatig verlaagd dijkvak heet een brede kruin.
Toepassing
Overlaten zijn in Nederland eeuwenlang gebruikt in het rivierengebied; de Beerse Overlaat langs de Maas is er het bekendste historische voorbeeld van. Tegenwoordig zit dezelfde gedachte in het beleid rond rivierverruiming en waterberging: retentiegebieden en noodoverloopgebieden zijn de moderne opvolgers.
Op kleinere schaal kom je hetzelfde principe tegen bij een stuw met een overlaatdrempel in een beek of poldersloot, waar het peil wordt geregeld door de hoogte van de drempel waarover het water stroomt.
Wordt een overlaat ingezet, dan worden bewoners en agrariërs in het achterliggende gebied vooraf gewaarschuwd — het gaat om een beheerste, aangekondigde inundatie.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
