Wat is een palendijk?
Een palendijk is een dijk waarvan de buitenzijde is bekleed met een dicht opeenstaande wand van houten palen. Die palenwand ving de golfslag op en beschermde de aarden dijkkern erachter tegen uitspoelen.
Hoe hij was opgebouwd
De constructie was in essentie simpel maar arbeidsintensief:
- Zware grenen of eiken palen werden dicht tegen elkaar in de teen van het buitentalud geheid.
- Erachter lag vaak een pakket wier, riet of rijshout, aangevuld met klei, dat als filter en golfdemper diende.
- Horizontale gordingen en dwarsverbindingen hielden de palen op hun plek.
- De koppen staken boven de gemiddelde waterstand uit, zodat de golf brak vóór hij de dijk raakte.
Langs de Zuiderzeekust — in West-Friesland, op Wieringen, langs de Waddenkust en in Zeeland — was dit eeuwenlang de gebruikelijke manier om een dijk te verdedigen. Hout was er in overvloed, en herstel na een storm kon door plaatselijke werklieden gebeuren.
Het einde: de paalworm
Vanaf 1730 bleek de paalworm (Teredo navalis), een boormossel, de houten palen massaal van binnenuit te hebben aangevreten. Palen die er van buiten nog gaaf uitzagen, waren hol. De schrik was groot: de dijkbekleding van een groot deel van de kust moest worden vervangen.
Het antwoord was de steenbekleding: een glooiing van natuursteen — later ook basaltzuilen — op een onderlaag van rijshout en puin. Duurder in aanleg, maar bestand tegen boorders en veel langer meegaand. De overgang van paal naar steen is een van de grootste omslagen in de Nederlandse waterbouwgeschiedenis.
Wat ervan over is
Complete palendijken zijn er niet meer. Op enkele plekken langs de voormalige Zuiderzee zijn resten en reconstructies te zien, en bij dijkverzwaringen komen de oude paalrijen nog geregeld tevoorschijn. Het principe zelf leeft door in moderne golfbrekers en in houten damwandconstructies langs vaarten en kanalen.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
