Een patrijspoortligger is een stalen ligger waarvan het lijf is voorzien van ronde — soms ovale — openingen. Hij is nauw verwant aan de raatligger, die zeshoekige openingen heeft. De naam komt van de patrijspoort, het ronde raampje in een scheepswand.
Hoe hij wordt gemaakt
Net als de raatligger ontstaat de patrijspoortligger meestal uit een gewalst I-profiel:
- Het lijf wordt in een bepaald patroon doorgesneden.
- De twee helften worden ten opzichte van elkaar verschoven en weer aan elkaar gelast.
- Bij ronde openingen worden vaak extra tussenstroken (spacers) meegelast om de gewenste opening te krijgen.
Het resultaat is een ligger die aanzienlijk hoger is dan het oorspronkelijke profiel — vaak anderhalf keer zo hoog — terwijl het staalgewicht per strekkende meter gelijk blijft.
Waarom deze vorm
- Meer stijfheid per kilo staal — door de grotere profielhoogte neemt het traagheidsmoment sterk toe, terwijl er geen staal is bijgekomen.
- Doorvoer van installaties — leidingen, kanalen en kabelgoten lopen dwars door de openingen heen. Dat scheelt bij grote overspanningen zomaar een halve meter verdiepinghoogte per bouwlaag.
- Minder gewicht op de fundering — bij grote overspanningen telt elk kilo.
- Uitstraling — de rij ronde openingen wordt vaak bewust in het zicht gelaten.
Toepassing en aandachtspunten
Patrijspoort- en raatliggers worden toegepast bij hallen, kantoorvloeren, parkeergarages en dakconstructies met grote overspanningen.
- Dwarskracht bij de opleggingen — daar is het lijf het zwaarst belast op afschuiving. Openingen worden dicht bij de opleggingen weggelaten of dichtgezet met een lijfplaat.
- Vierendeel- en lijfwerking — rond elke opening ontstaan lokale buigspanningen in de tussenstukken boven en onder het gat. Dit vraagt om een specifieke rekenmethode; een patrijspoortligger kun je niet zonder meer als een vol profiel doorrekenen.
- Puntlasten — een puntlast precies boven een opening is ongunstig. Stem de plaatsing van de openingen af op de belastingpunten.
- Brandwerendheid — het lijf is dunner en de openingen vergroten het profielomtrek-oppervlakteverhoudingsgetal; brandwerende bekleding of coating vraagt daardoor extra aandacht.
- Laat de gatenverdeling vastleggen door de constructeur — achteraf een extra gat branden voor een leiding is uit den boze.
Gerelateerde termen
- Raatligger
- Ligger
- I-profiel
- Vakwerkligger
- Traagheidsmoment
- Staalconstructie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
