Wat is een pijpeindvervormingsmachine?

Een pijpeindvervormingsmachine — ook pijpeindbewerkingsmachine genoemd — is een machine die het uiteinde van een buis plastisch vervormt. De bekendste bewerking is optrompen: het verwijden van het buiseinde zodat een tweede buis van dezelfde diameter erin past.

Daarmee vervalt de noodzaak van een losse verbindingsmof. Twee buizen van dezelfde maat schuiven in elkaar en worden vervolgens gesoldeerd, geperst, gelast of geklemd.

De gangbare bewerkingen

• Optrompen (expanderen) — het einde wordt verwijd tot de binnendiameter gelijk is aan de buitendiameter van de aansluitende buis.
• Reduceren — het einde wordt juist vernauwd, zodat het in een grotere buis past.
• Kragen / flenzen — de rand wordt naar buiten omgezet tot een kraag waarop een losse flens of een afdichtring kan aansluiten.
• Flairen (trompen onder hoek) — een conische verwijding, bekend van knelverbindingen in koperen leidingwerk.
• Rillen (groeven) — een omtrekgroef rollen waarin een O-ring of een groefkoppeling grijpt.

Een productiemachine heeft die bewerkingen vaak als afzonderlijke stations, zodat een buis in één opspanning meerdere stappen doorloopt.

Waar het wordt gebruikt

In de installatietechniek en de staal- en rvs-verwerking: leidingwerk voor verwarming, koeling, lucht en procesinstallaties, maar ook meubel- en hekwerkbuis. Voor koper en dunwandig materiaal bestaan handzame varianten — de optrompset en de optrompbek — waarmee je op de bouw hetzelfde principe met de hand uitvoert.

Aandachtspunten

• Wanddikte. Bij optrompen wordt het materiaal gerekt en dus dunner. Een te ver opgetrompt einde is zwakker en kan scheuren; houd de door de machinebouwer opgegeven maximale verwijding aan.
• Materiaal. Hardgetrokken buis moet vaak eerst worden gegloeid. Roestvast staal veert terug en vraagt een grotere overmaat.
• Ronding en braam. Zaag haaks af, ontbraam binnen en buiten en zet de buis rond vóór het vervormen — anders wordt de vervorming ovaal en lekt de verbinding.
• Toelaatbaarheid. Voor drinkwater- en gasleidingen is niet elke zelfgemaakte verbinding toegestaan. Volg het door de leverancier vrijgegeven systeem.

Gerelateerde termen

• Optrompen
• Buisleiding
• Koperen leiding
• Persfitting
• Installatietechniek

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.