Wat is een pingo?

Een pingo is een heuvel met een kern van ijs die ontstaat in een gebied met permanent bevroren grond. Grondwater onder de bevroren laag staat onder druk, zoekt een weg omhoog en bevriest daar tot een steeds groeiende ijslens. Die duwt de bovenliggende grond op tot een heuvel van soms tientallen meters hoog. In Nederland zijn geen levende pingo’s meer: ze ontstonden tijdens het Weichselien, de laatste ijstijd, toen hier een toendraklimaat heerste.

De pingoruïne

Toen het klimaat opwarmde, smolt de ijskern. De opgeduwde grond zakte terug en er bleef een ronde kuil over, vaak omgeven door een lage ringwal van afgegleden materiaal. Zo’n restant heet een pingoruïne. Ze zijn in het landschap herkenbaar als ronde vennen, natte laagtes of opvallend cirkelvormige percelen; alleen al in Drenthe worden er naar schatting enkele duizenden vermoed.

De kuil raakte in de duizenden jaren daarna gevuld met water, organisch slib (gyttja) en veen. Juist die vulling maakt de pingoruïne bouwkundig relevant.

Waarom dit voor de bouw uitmaakt

• Zeer slappe lagen op een onverwachte plek. Midden in een verder stevige zandondergrond kan plaatselijk een pakket veen en slib van enkele meters tot meer dan tien meter dik zitten. De draagkracht daarvan is nagenoeg nihil.
• Sterk wisselende laagdikte over korte afstand. Dat is het echte risico: staat één hoek van een gebouw op zand en een andere op de veenvulling, dan volgt ongelijke zetting en scheurvorming.
• Zettingen die jaren doorlopen. Veen klinkt langdurig in, zeker als de grondwaterstand daalt of er ophoogzand op komt.
• Ecologische en archeologische waarde. Pingoruïnes bevatten een ononderbroken pollenarchief en zijn vaak beschermd als aardkundig monument; graven of dempen is dan niet zomaar toegestaan.

Praktische tips

1. Kijk naar het landschap voordat je aan de fundering rekent. Een ronde natte laagte of een perceel dat in de winter als enige blank staat, is een signaal.
2. Laat meerdere sonderingen uitvoeren, verspreid over de bouwplaats — niet één in het midden. Alleen zo zie je de wisselende laagdikte.
3. Fundeer door de slappe laag heen op het draagkrachtige zand, of kies één funderingsprincipe voor het hele gebouw. De ergste schade ontstaat door gemengde funderingen.
4. Wees voorzichtig met ophogen. Een ophoging van zand op een veenvulling is een belasting die decennia lang zetting oplevert.
5. Check de gemeentelijke kaarten voor aardkundige waarden en archeologie voordat je een vergunning aanvraagt.

Gerelateerde termen

• Draagkracht
• Sondering
• Zetting
• Keileem
• Grondwaterstand

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.