Wat is een postament?

Een postament is het voetstuk van een zuil — meestal een rechthoekig blok natuursteen met geledingen: een uitspringende voet, een rechte schacht en een uitkragende deklijst. Sokkel en piëdestal zijn synoniemen; postament is het minst gebruikte van de drie en klinkt tegenwoordig ouderwets.

Het woord komt van het nieuwlatijnse postamentum, afgeleid van het Italiaanse postare, plaatsen.

Waar je ze tegenkomt

• Onder een zuil. In de klassieke orden staat de zuil met zijn basis niet altijd direct op de vloer. Vooral in de Romeinse en renaissance-uitwerking staat er een postament tussen, waardoor de zuil hoger en slanker oogt.
• Onder een beeld. Het voetstuk dat een standbeeld op ooghoogte of hoger brengt.
• Als eindstuk van een balustrade. De zware, gesloten blokken waartussen de balusters staan, en waarop vaak een vaas of bol staat.
• Onder een pilaster, als vlakke variant tegen een gevel.

De opbouw

Een klassiek postament bestaat uit drie delen, dezelfde driedeling die je in de hele klassieke bouwkunst terugziet:

1. Voet (plint) — uitspringend, draagt af naar de ondergrond
2. Dado of schacht — het gladde, rechte middendeel
3. Dekplaat met lijst — waarop de zuil of het beeld staat

De verhoudingen tussen die delen zijn in de traktaten van onder meer Vignola en Palladio per orde vastgelegd; een Toscaans postament is gedrongener dan een Corinthisch.

Aandachtspunten

1. Water blijft op de dekplaat staan. Vrijwel alle schade aan een buitenpostament begint daar. Zorg voor afschot op de horizontale vlakken en houd de druiplijst vrij.
2. Opstijgend vocht van onderaf. Een postament dat in het gras of tegen de grond staat, zuigt water op. Zet het op een verhoogde, waterdoorlatende ondergrond en vermijd cementmortel aan de voet.
3. Reparatie met de juiste mortel. Gebruik een restauratiemortel die iets zachter en dampopener is dan de steen. Harde cementreparaties op zachte kalksteen laten de steen eromheen afschilferen.
4. Verankering. Een beeld of vaas op een postament moet doken hebben van roestvast staal. Oude smeedijzeren doken roesten uit en splijten de steen van binnenuit — dit is een van de meest voorkomende schadeoorzaken bij tuinbeelden.

Gerelateerde termen

• Zuil
• Sokkel
• Basement
• Balustrade
• Pilaster
• Natuursteen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.