Wat is een potstal?

Een potstal is een stal waarin het vee vrij kan rondlopen en de mest wordt opgepot: opgespaard in een dikke laag strooisel. De dieren staan op stro; er wordt regelmatig verse laag stro overheen gestrooid, waardoor het pakket van mest, urine en stro steeds hoger wordt. Als de laag te hoog of te vuil wordt, wordt de hele bult uitgehaald en als vaste mest over het land gereden.

Het woord ‘potten’ betekent hier dus opsparen. De bodem van de stal ligt daarom bewust verdiept, zodat het pakket kan groeien zonder dat de dieren met hun kop tegen het dak komen.

Historisch belang

In de zandgebieden van Oost- en Zuid-Nederland was de potstal eeuwenlang de motor van het bedrijf. Schapen en runderen stonden op heideplaggen; het mengsel van plaggen en mest ging naar de akkers. Die eeuwenlange bemesting heeft de karakteristieke hoge essen of enken rond de oude dorpen opgeleverd — akkers die letterlijk meters zijn opgehoogd. Zonder potstal geen esdorp.

De moderne potstal

Voor grootschalige melkveehouderij is het systeem onpraktisch: er is veel stro nodig, veel ruimte per dier en veel arbeid. Je vindt potstallen tegenwoordig vooral bij kleinere en vaak biologisch georiënteerde bedrijven, en bij varkens- en vleesveehouderijen die op welzijn en vaste mest sturen. Het welzijnsvoordeel is wezenlijk: dieren kunnen liggen, lopen en zich gedragen zoals ze dat op een roostervloer niet kunnen.

Als strooisel wordt naast stro ook wel houtsnippers, zaagsel of andere organische restproducten gebruikt.

Bouwkundige aandachtspunten

1. Verdiepte vloer met keerwand. Het mestpakket moet worden opgesloten. Reken op een verdieping van enkele decimeters tot ruim een meter en een keerwand die de zijdelingse druk van het pakket aankan.
2. Vloeistofdichte bodem. Mestopslag in een stal valt onder milieuregelgeving. De vloer moet mestdicht zijn uitgevoerd; percolaat mag niet naar de bodem of het grondwater weglekken. Raadpleeg hiervoor de geldende regels via RVO en de gemeente of omgevingsdienst.
3. Uitrijopening. De stal moet leeg te krijgen zijn met een shovel. Een potstal zonder ruime, hoge deur aan de kopse kant is later een probleem.
4. Ventilatie. Een broeiend mestpakket produceert warmte en ammoniak. Ruime nokventilatie en open zijwanden zijn essentieel voor de gezondheid van dier en mens.
5. Broei en brandrisico. Een dik, vochtig strooiselpakket kan sterk broeien. Houd afstand tot houten constructiedelen en elektra.
6. Draagkracht van de fundering. Een vol mestpakket weegt fors. Neem die belasting mee in de berekening van keerwanden en fundering.

Gerelateerde termen

• Stal
• Ligboxenstal
• Mestkelder
• Esdorp
• Agrarische bouw
• Schuur

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.