Wat is een profielzuil?

Een profielzuil — ook kantzuil genoemd — is een zuil of pijler waarin de lijstvormen van de geprofileerde gewelfbogen naar beneden doorlopen. De profielen van rib en gordelboog gaan zonder onderbreking over in de schacht: er is geen kapiteel dat de overgang markeert. Drager en gewelf vormen daardoor optisch één doorlopend geheel.

De term is vooral bekend uit de Vlaamse en Nederlandse bouwkundige literatuur; hij is onder meer opgenomen in het Handwoordenboek voor de Bouwkunst en de Oudheidkunde van Leo van Puyvelde.

Waar komt het voor?

De vorm hoort bij de late gotiek. In de vroege en hooggotiek eindigt elke schacht van een bundelpijler nog in een eigen kapiteeltje waarop de rib rust. In de late gotiek verdwijnt dat kapiteel: de ribben duiken rechtstreeks de pijler in. Het gevolg is een vloeiende, ononderbroken lijn van de gewelfsleutel tot aan de voet.

In hallenkerken en laatgotische stadskerken is dit een veelgebruikt motief, omdat het de ruimte optisch hoger en rustiger maakt.

Verschil met verwante vormen

Waar bij restauratie op te letten

1. Doorlopende profielen zijn moeilijk in te boeten. Een beschadigd stuk moet over de volle profiellengte aansluiten; maak een contramal van het bestaande profiel voordat je materiaal wegneemt.
2. De aanzet is de zwakke plek. Juist waar de rib de schacht raakt, is de doorsnede het smalst; daar treedt bij zetting het eerst scheurvorming op.
3. Reinig terughoudend. Het reliëf van de profielen bepaalt het beeld; agressief stralen rondt de scherpe kanten af en dat is onomkeerbaar.
4. Documenteer het profiel met een profielmal of laserscan voordat er gewerkt wordt.

Gerelateerde termen

• Zuil
• Bundelpijler
• Pijler
• Gewelfrib
• Gotiek

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.