Wat is een pseudogewelf?
Een pseudogewelf (ook vals gewelf of kraaggewelf) is een overspanning die op een gewelf lijkt, maar gevormd wordt door lagen steen die elk een stukje verder naar het midden uitkragen. Van twee kanten schuiven de lagen naar elkaar toe, tot de opening bovenin met één steen of plaat kan worden gesloten.
Het verschil met een echt gewelf
| Echt gewelf | Pseudogewelf | |
|---|---|---|
| Werking | Boogwerking: wigvormig geplaatste stenen geven druk door naar de opleggingen | Uitkraging: elke laag steekt uit en wordt op zijn plek gehouden door het gewicht van het metselwerk erachter |
| Voegen | Staan loodrecht op de boogvorm | Liggen horizontaal |
| Zijwaartse spatkracht | Groot, moet worden opgevangen | Veel kleiner, omdat er nauwelijks boogwerking is |
| Vorm | Rond, spits of vlak | Meestal steil, getrapt of spits |
Omdat elke laag maar een klein stukje mag uitsteken, wordt een pseudogewelf al snel hoog en steil. Het is daarom vooral geschikt voor kleine overspanningen of voor ruimtes waar hoogte geen bezwaar is.
Waar kom je het tegen?
Het kraaggewelf is een van de oudste manieren om een ruimte met steen te overdekken. Bekende voorbeelden:
- De trulli in Apulië (Italië)
- De nuraghi op Sardinië
- Prehistorische ganggraven in Ierland, zoals Newgrange
- De tholosgraven in Mycene
- Gewelven in de Maya-architectuur
Praktische aandachtspunten
- Uitkragend metselwerk heeft tegengewicht nodig. Haal je bij een verbouwing het metselwerk achter of boven een uitkraging weg, dan kan de uitkraging kantelen.
- Laat een constructeur rekenen voordat je in of naast een oud kraaggewelf gaat breken, stempelen of zwaarder belasten.
- Scheuren in horizontale voegen en stenen die naar binnen zakken zijn signalen van verlies aan tegengewicht of verweerde mortel.
- Herstel met passende mortel. Een te harde cementmortel in oud kalkmetselwerk kan nieuwe schade geven.
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Uitkraging
- Koepel
- Megaliet
- Kalkmortel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
