Wat is een quackpan?
De quackpan is de vroegst bekende vorm van de gegolfde dakpan: een voorloper van en variant op de oude holle pan. Het is een eenvoudige holle pan met een opstaande rug of ribbel. Het woord “quack” of “kwak” verwijst vermoedelijk naar die rug, die beter tegen inwaaiende regen beschermde dan de gewone holle pan.
Plaats in de geschiedenis van de dakpan
| Periode | Ontwikkeling |
|---|---|
| Middeleeuwen | Daken met losse holle en bolle pannen (onder- en bovenpannen) die om en om worden gelegd; zwaar en veel materiaal |
| Tweede helft 15e eeuw | De quackpan combineert onder- en bovenpan in één pan. In Zwolle wordt deze pan in 1466 onder die naam in de bronnen genoemd |
| Rond 1500 | Uit de quackpan ontwikkelt zich de gegolfde holle pan, die veel lichter is dan een dak met dubbele pannen en zich ook buiten Nederland verspreidt |
| Later | De gegolfde holle pan is de basis van de bekende Hollandse pan |
Het grote voordeel van de gecombineerde pan: een pannendak werd lichter. Daardoor konden ook veel bestaande houten huizen met een lichte kapconstructie een pannendak krijgen.
Kenmerken
- Holle pan met een duidelijke rug langs één zijde
- Vroege exemplaren hebben een gezande en soms geglazuurde bovenzijde voor een betere duurzaamheid
- Latere exemplaren hebben een gladder, gestreken oppervlak
- Het is een zeldzame pan; hij is vooral bekend uit vondsten in Zwolle en de IJsselstreek
Wat doe je als je er een vindt?
- Gooi hem niet weg. Vondsten van oude dakpannen bij sloop, verbouwing of in de tuin kunnen bouwhistorisch waardevol zijn.
- Leg de vindplaats vast: foto’s, locatie, diepte of dakvlak, en eventuele andere vondsten.
- Neem contact op met de gemeentelijke archeoloog of monumentenzorg, of met een regionaal erfgoedcentrum.
- Werk je aan een monument? Oude pannen worden bij restauratie bij voorkeur hergebruikt; overleg eerst met de gemeente.
Gerelateerde termen
- Holle pan
- Holle en bolle pannen
- Hollandse pan
- Dakpan historie
- Onderpan
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
