Wat is een rinceau?

Een rinceau is een langwerpig ornament dat bestaat uit doorlopende, vaak sterk vertakte ranken met bladeren. Het woord komt uit het Frans en betekent rank, gebladerte of lofwerk.

Het motief is opgebouwd als één golvende stengel die zich steeds opnieuw opkrult en vertakt. In de zijtakken zitten bladeren, dikwijls acanthusbladeren, en soms bloemen. Worden er wijnranken afgebeeld, dan horen daar druiventrossen bij.

Waar je het vindt

• Friezen langs gevels, in gepleisterd of gebeeldhouwd werk
• Pilasters en architraven, verticaal of horizontaal doorlopend
• Plafond- en wandschilderingen, stucwerk en behang
• Grafmonumenten, preekstoelen en schouwen
• Sierhekwerk, waar het motief in smeedijzer wordt nagevolgd

Geschiedenis

Het rinceau was in de Romeinse bouwkunst al volledig ontwikkeld en werd vanaf de renaissance op grote schaal opnieuw opgepakt, toen de antieke vormentaal weer maatgevend werd. Daarna keert het motief in vrijwel elke classicistische stijlperiode terug, en in gestileerde vorm ook in de art nouveau.

Betekenis

Rankwerk staat symbool voor leven, groei en voorspoed. De wijnrank in het bijzonder verwijst naar overvloed, en in christelijke context naar de ware wijnstok; daarom zie je het motief veel op kerkelijk meubilair.

Rinceau, lofwerk of rolwerk?

Deze drie worden vaak door elkaar gehaald:

• Rinceau — doorlopende, vertakte plantenranken met bladeren
• Lofwerk — de algemene Nederlandse term voor bladornament; het rinceau is daar een specifieke, doorlopende vorm van
• Rolwerk — geen plantenmotief maar een ornament van opgerolde, leerachtige banden; typisch voor de zestiende-eeuwse maniëristische gevels

Tip bij restauratie: laat een beschadigd rinceau eerst fotografisch en met mallen vastleggen. Doordat het motief zich herhaalt, kan een ontbrekend stuk meestal betrouwbaar worden gereconstrueerd uit een gaaf gedeelte elders aan hetzelfde gebouw.

Gerelateerde termen

• Ornament
• Lofwerk
• Acanthus
• Fries
• Renaissance

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.