Wat is een roede?

Een roede is de smalle houten, loden of metalen lat die een raam in kleinere glasvlakken — ruiten — verdeelt. De roeden zitten binnen het draaiend of vaststaande raamhout en dragen het glas; ze zijn dus iets anders dan de stijlen en dorpels van het kozijn zelf. Daarnaast is “roede” een oude lengtemaat; die tweede betekenis komt verderop aan bod.

Waarom ramen roeden hebben

De reden was oorspronkelijk puur technisch: groot vlakglas bestond niet. Tot ver in de zeventiende eeuw kon glas alleen in kleine stukken worden gemaakt, die met loden strips — glas-in-lood — tot een raam werden gezet. Naarmate de glasproductie verbeterde, werden de ruiten groter en de roeden minder talrijk. Aan het aantal en de dikte van de roeden kun je een raam daarom vrij nauwkeurig dateren.

Soorten roeden

• Loden roede — de strip van glas-in-lood, meestal H-vormig in doorsnede.
• Houten roede — de klassieke Hollandse variant vanaf ongeveer het midden van de zeventiende eeuw. Oude roeden zijn opvallend slank, soms nog geen 20 mm breed, met een geprofileerde binnenzijde.
• Kruisroede — twee roeden die elkaar kruisen en een ruit in vieren delen.
• Patentroede — een dikkere, moderne roede waarin isolatieglas kan worden opgenomen.
• Opgeplakte of “wiener” roede — een sierroede die op het glas wordt gelijmd; van dichtbij zichtbaar als imitatie, maar goedkoop en gemakkelijk schoon te houden.
• Afstandhouder in de spouw — een profiel tússen de glasbladen van isolatieglas. Goedkoop, maar het geeft nooit de schaduwwerking van een echte roede.

Bij restauratie en verduurzaming

Wie isolatieglas in een historisch raam wil, loopt vast op de roede: modern isolatieglas is dikker en zwaarder dan enkel glas. Er zijn drie realistische routes. Dun isolatieglas of vacuümglas past soms in bestaande sponningen en behoudt het slanke profiel. Een nieuw raam met patentroeden houdt de indeling maar maakt de roeden zichtbaar dikker. Achterzetbeglazing laat het originele raam ongemoeid en is bij monumenten vaak de enige toegestane weg — overleg vooraf met de gemeente.

Roede als lengtemaat

Vóór de invoering van het metrieke stelsel was de roede een landmaat, met een lengte die per streek verschilde — de Rijnlandse roede mat bijvoorbeeld ongeveer 3,77 meter. Bij de Nederlandse invoering van het metrieke stelsel in het begin van de negentiende eeuw werd de naam hergebruikt voor precies 10 meter, en de vierkante roede voor 100 m², de huidige are. Je komt de maat nog tegen op oude kadasterkaarten en in negentiende-eeuwse aktes.

Gerelateerde termen

• Kozijn
• Glas-in-lood
• Kruisroede
• Patentroede
• Schuifraam

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.