Wat is een roloplegging?

Een roloplegging is een steunpunt waarbij een constructiedeel op rollen rust: het wordt loodrecht op het rolvlak gedragen, maar kan er evenwijdig aan vrij bewegen en draaien. Je kunt het zien als een scharnieroplegging op een wagentje. De oplegging kan dus alleen een reactiekracht loodrecht op het rolvlak leveren — geen horizontale kracht, geen inklemmingsmoment.

Waarom je die vrijheid wilt

Elke constructie verandert van lengte. Bij temperatuurwisselingen zet staal en beton uit en krimpt het weer; bij beton komen krimp en kruip er nog bij. Bij een brug van enkele tientallen meters gaat dat om centimeters. Als beide uiteinden vast zitten, kan het materiaal niet weg met die lengteverandering en ontstaan er enorme krachten in de oplegconstructie en in de pijlers.

De klassieke oplossing is daarom: aan de ene kant vast, aan de andere kant los. Eén steunpunt is een vaste of scharnieroplegging die de horizontale krachten opneemt — wind, remkrachten, aanzetkracht. Het andere steunpunt is een roloplegging die de lengteverandering laat lopen. De constructie is dan statisch bepaald en de temperatuurbeweging veroorzaakt geen spanningen.

Waar je ze tegenkomt

• Bruggen en viaducten — de klassieke toepassing; het dek kan binnen vastgestelde grenzen schuiven, met een voegovergang in het wegdek.
• Grote hallen en overkappingen — bij lange stalen spanten, vaak in de vorm van een sleufgat in de voetplaat.
• Kraanbanen en installatieframes.

In gebouwen worden zuivere rolopleggingen weinig toegepast: omdat ze geen horizontale steun geven, moet de stabiliteit ergens anders worden geregeld, bijvoorbeeld met stabiliteitswanden of windverbanden. In de moderne praktijk zijn de rollen bovendien grotendeels verdrongen door glij-opleggingen met een lage-wrijvingslaag (zoals ptfe op roestvast staal) en door elastomeerlagers van rubber met staalplaten: die zijn onderhoudsarmer en nemen tegelijk trillingen op.

Op de tekening

In constructieschema’s wordt een roloplegging getekend als een driehoek op rolletjes, of als een driehoek met een lijn eronder. Let op de stand van het rolvlak: de reactiekracht staat altijd loodrecht op het rolvlak, niet loodrecht op de ligger. Staat het rolvlak schuin, dan heeft de reactiekracht dus zowel een horizontale als een verticale component — een klassieke valkuil bij het uitrekenen van een schema.

Gerelateerde termen

• Oplegging
• Glijoplegging
• Brug
• Scharnier
• Vakwerk

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.