Wat is een rondboog?

Een rondboog is een boog waarvan de kromming exact een halve cirkel is: het middelpunt van de cirkel ligt op de aanzetlijn, en de pijl (de hoogte van de boog) is dus altijd precies de helft van de overspanning. Het is de eenvoudigste en oudste boogvorm van de westerse bouwkunst, ontwikkeld door de Romeinen en bepalend voor de romaanse stijl.

Geometrie

De rondboog wordt met één middelpunt geslagen. Radius = halve overspanning. Een opening van 1,20 meter krijgt dus een boog met een radius van 600 mm en een pijl van 600 mm. Daarmee is de vorm volledig vastgelegd — je kunt bij een rondboog niets kiezen behalve de overspanning. Dat is het grote verschil met de segmentboog (flauwer, middelpunt onder de aanzetlijn), de korfboog (meerdere middelpunten) en de spitsboog (twee middelpunten, hoger uitlopend).

Hoe de kracht loopt

In een boog wordt de belasting vrijwel geheel als druk afgedragen, langs de dikte van de boog naar de aanzetten. Aan de voet ontstaat daardoor een horizontale spatkracht. Die moet worden opgenomen door:

• massa naast de opening — een brede penant of muurdam; bij romaanse kerken deed de dikke muur dat vanzelf, en
• bij een doorgaande reeks bogen een trekstang of trekanker, anders duwt de eindboog de muur naar buiten.

Een rondboog is altijd sterker dan een segmentboog over dezelfde overspanning, omdat de kracht steiler naar beneden loopt en de spatkracht kleiner is.

Een rondboog metselen — de praktijk

1. Maak een boogmal van multiplex, met de juiste radius, minus de dikte van de mortellaag. Zet de mal af op stempels die je later kunt laten zakken.
2. Zet de aanzetsteen op de aanzetlijn, precies horizontaal en waterpas aan beide zijden.
3. Verdeel de stenen eerst droog over de mal en tel uit naar het midden. Een oneven aantal geeft één sluitsteen op de top; dat is zowel constructief als optisch het mooist.
4. De voegen wijken taps uit. Verbreed nooit de buitenvoeg om het passend te maken — dan verlies je de drukboog. Zaag de stenen op maat als de verdeling niet uitkomt.
5. Metsel van beide aanzetten symmetrisch naar boven, zodat de mal gelijkmatig wordt belast.
6. Laat de mal staan tot de mortel voldoende sterkte heeft — afhankelijk van mortelsoort en temperatuur enkele dagen tot ruim een week. Vroeg ontkisten is de meest gemaakte fout; de boog zakt dan door en er komt een scheur in de sluiting.

Toepassing

Rondbogen zitten in Romeinse aquaducten en poorten, in romaanse en neoromaanse kerken, in renaissancearcades, en in het klein overal: boven tuinpoorten, in kelders, in gewelfde doorgangen en in bakstenen gevels boven vensters. Wie in een bestaande gevel een rondboog wil maken, moet eerst de opening tijdelijk stempelen en daarna pas de boog metselen — nooit andersom.

Gerelateerde termen

• Boog
• Segmentboog
• Korfboog
• Aanzetsteen
• Sluitsteen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.