Wat is een rondboogfries?

Een rondboogfries is een boogfries dat bestaat uit aaneengeschakelde kleine rondbogen — halve cirkels. Het vormt meestal een horizontale band die een gevel aan de bovenzijde afsluit, direct onder de daklijst of de gootlijst. Het onderscheidt zich daarmee van het spitsboogfries (spitse boogjes) en het kruisboogfries (boogjes die elkaar kruisen).

Vorm en uitvoering

De boogjes staan op kleine consoles of kraagsteentjes, of ze rijzen op uit korte lisenen. Ze kunnen blind zijn — plat tegen de muur, met of zonder verdiept veld — of werkelijk uitgevoerd als openingen in een galerij. De maat is klein: een boogje overspant doorgaans niet meer dan één tot twee koppen breed, wat het fries tot zuiver decoratief werk maakt zonder dragende functie.

Uitvoeringen die je tegenkomt:

• In vormbaksteen. Speciaal gevormde of gezaagde stenen vormen de boogsegmenten; bij rijkere gevels zijn de stenen geprofileerd.
• In natuursteen, gehakt uit één blok per boogje of per koppel.
• Gecombineerd, met natuurstenen consoles en bakstenen bogen.
• Klimmend. Volgt het fries de schuine zijde van een top- of halsgevel, dan lopen de boogjes trapsgewijs op; dat heet een klimmend rondboogfries.

Stijl en datering

Het rondboogfries is een van de vaste ornamenten van de romaanse bouwkunst en werd in Noord-Duitsland en Noord-Nederland ook in de romanogotiek en de baksteengotiek volop toegepast. In de negentiende eeuw keerde het terug in de neoromaanse stijl en later in de Delftse School, waar het als sober geveldetail werd hergebruikt.

Nederlandse voorbeelden zijn de Sint-Servaasbasiliek in Maastricht, waar rondboogfriezen op verschillende hoogten voorkomen, en de veertiende-eeuwse kerk van Aduard in Groningen.

Toepassing en onderhoud

Voor de praktijk is het fries vooral een kwetsbare plek. De bovenzijde van de boogjes vormt een reeks kleine horizontale vlakken waar water op blijft staan. Let daarom op:

• Waterbelasting. Zonder een goed werkende daklijst, afdekking of loodslab boven het fries verzadigt het metselwerk en vriest de steen los.
• Vormstenen zijn niet uit voorraad leverbaar. Bij herstel moeten de bogen worden nagemaakt of gezaagd naar het bestaande profiel; meet en fotografeer daarom voordat je iets uitneemt.
• Zacht voegen. Een rondboogfries zit doorgaans in oud, zacht metselwerk; herstel met kalkmortel en niet met cement.

Gerelateerde termen

• Boogfries
• Kruisboogfries
• Rondboog
• Liseen
• Daklijst

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.