Wat is een rug-aan-rug-woning?

Een rug-aan-rug-woning is een woning die niet alleen zijn zijmuren, maar ook zijn achtergevel met een andere woning deelt. Er is dus geen achterzijde: geen achtergevel met ramen, geen achtertuin en geen achterom. Alle daglicht, ventilatie en toegang komen van de voorzijde, en bij een hoekwoning van de zijkant.

De negentiende-eeuwse achtergrond

Rug-aan-rug-woningen werden vooral in de negentiende eeuw op grote schaal gebouwd als arbeiderswoning. De reden was puur economisch: door de kleine grondoppervlakte, het grote aantal gemeenschappelijke muren, de zeer beperkte voorzieningen en de vaak slechte bouwkundige uitvoering waren ze bijzonder goedkoop te bouwen.

De keerzijde was groot. Door de vele blinde muurvlakken en de hoge stedelijke dichtheid kwam er weinig zonlicht binnen, en natuurlijke ventilatie was in de praktijk onmogelijk: zonder openingen aan twee tegenoverliggende zijden kun je niet dwarsventileren. Met de Woningwet van 1901, die vanaf 1902 werkte en voor het eerst eisen aan gezond wonen stelde, zijn veel rug-aan-rug-woningen als krot gesloopt.

De moderne terugkeer

In de huidige woningbouw komt het type weer op, en om dezelfde reden als toen: het is goedkoop. Minder grond per woning, minder buitengevel, meer gemeenschappelijke muren. Dat maakt het geschikt voor sociale huur en starterswoningen. Twee dingen zijn wél fundamenteel veranderd:

• Ventilatie is nu machinaal. Mechanische ventilatie of balansventilatie met warmteterugwinning maakt het ontbreken van een achtergevel bouwfysisch oplosbaar — iets wat in de negentiende eeuw niet bestond.
• Daglicht wordt anders geregeld. Dakramen, een lichtstraat, een vide of een hoge pui aan de voorzijde brengen licht diep in de woning.

Bouwkundige aandachtspunten

• Energetisch is het type juist gunstig. Met slechts één of twee buitengevels is het verliesoppervlak per woning klein, wat de warmtevraag verlaagt.
• Geluid is het grootste risico. De achtergevel is hier een woningscheidende wand: je woonkamer grenst aan de woonkamer van iemand anders. Dat vraagt een ankerloze spouwmuur of een gelijkwaardige dubbele constructie. Voor nieuwbouw geldt in Nederland tussen woningen een luchtgeluideis van DnT,A,k ≥ 52 dB en een contactgeluideis van LnT,A ≤ 54 dB, gemeten volgens NEN 5077.
• Brandveiligheid. Een woningscheidende wand is ook een brandscheiding; doorvoeren voor leidingen en ventilatie moeten brandwerend worden afgedicht.
• Geen achterom heeft gevolgen voor het gebruik. Containers, fietsen, een bergingsingang en toegang voor onderhoud moeten allemaal aan de voorzijde worden opgelost. Reken daar in het ontwerp op, anders staat alles in de voortuin.
• Onderhoud van de achtergevel bestaat niet — maar onderhoud van het dak wél, en dat is dan het enige vlak dat aan twee woningen grenst.

Gerelateerde termen

• Woningscheidende wand
• Ankerloze spouwmuur
• Balansventilatie
• Brandcompartiment
• Kavel

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.