Wat is een schothouder?

Een schothouder is een klein metalen onderdeel, vaak in de vorm van een half maantje of oogje, dat in de zijkant van de stijlen van een oud kozijn is vastgezet. Met twee of meer van deze houders kon een los houten schot (een raamschot) snel in het raam worden geplaatst, vergrendeld en weer verwijderd. Ze komen vooral voor bij schuifvensters op de begane grond van panden uit de decennia rond 1900.

Het verschijnsel werd pas vrij recent in de bouwhistorie beschreven. Edwin Orsel van Erfgoed Leiden viel het op dat er in historische kozijnen ‘minuscule halve maantjes van metaal’ zaten; hij publiceerde erover in de Nieuwsbrief Bouwhistorie (nr. 67, november 2019) van de Stichting Bouwhistorie Nederland. De naam schothouder is een moderne benaming: hoe de onderdelen oorspronkelijk heetten, is nog niet bekend.

Het schot dekte het onderste deel van het raam af. Het doel was vermoedelijk vooral beveiliging tegen insluipen als het schuifraam openstond, bijvoorbeeld ’s avonds en ’s nachts. Ze zijn ook bij etalages en toegangsdeuren aangetroffen.

Toepassing

Schothouders worden tegenwoordig niet meer toegepast, maar zijn van belang bij onderzoek en restauratie van historische gevels:

• Herkennen: zoek aan de binnenzijde van de kozijnstijlen, laag bij de onderdorpel, naar kleine metalen lipjes, ogen of halve ringen, vaak meerdere keren overgeschilderd.
• Niet zomaar verwijderen: ze vertellen iets over het vroegere gebruik van het pand. Laat ze bij schilderwerk of kozijnherstel zitten en schilder ze mee.
• Documenteer: maak foto’s en noteer de positie. Vondsten zijn interessant voor de gemeentelijke erfgoedafdeling of een bouwhistoricus.
• Bij monumenten: vervanging van historische kozijnen vraagt vaak een omgevingsvergunning. Bespreek met de gemeente of het kozijn met schothouders behouden moet blijven.

Gerelateerde termen

• Kozijn
• Luik
• Dorpel
• Inbraakwerend
• Anti-inbraak hang- en sluitwerk

Bekijk onze bouwtekeningen op fredsbouwtekeningen.nl