Wat is een shinto-tempel?

Wat vaak een ‘shinto-tempel’ wordt genoemd, heet correct een shinto-schrijn (jinja, 神社): een heiligdom voor de kami, de goden of geesten van het shintoïsme. In Japan wordt het onderscheid scherp gemaakt: een tempel (tera of -ji) is boeddhistisch, een schrijn (jinja, -gū of taisha) is shintoïstisch. Het makkelijkste herkenningspunt is de torii, de poort die bij een schrijn hoort.

Onderdelen van een schrijn

• Torii: de karakteristieke poort van twee staanders en twee dwarsbalken, die de overgang naar het heilige terrein markeert
• Sandō: het toegangspad naar de gebouwen
• Chōzuya: het reinigingsbassin waar bezoekers handen en mond spoelen
• Haiden: de gebedshal, waar bezoekers en ceremonies samenkomen
• Honden: de hoofdschrijn, waarin de kami verblijft; meestal niet toegankelijk voor publiek

Bouwwijze

Shinto-schrijnen zijn traditioneel gebouwd in hout, vaak hinoki (Japanse cipres), met houtverbindingen en een vloer die op palen boven het maaiveld ligt. De daken zijn gedekt met riet of gras (zoals in Ise) of met hinoki-schors (zoals in Izumo). Op de nok zie je vaak twee kenmerkende elementen:

• Chigi: gekruiste, verlengde windveren die als een V boven de nok uitsteken
• Katsuogi: korte, dwars op de nok liggende ronde balkjes

Bekende bouwstijlen zijn:

• Shinmei-zukuri: strak en sober, met de ingang in de lange zijde; het voorbeeld is Ise Jingū
• Taisha-zukuri: een van de oudste stijlen, met de ingang in de puntgevel; het voorbeeld is Izumo Taisha
• Nagare-zukuri: het meest voorkomende type, met een dakvlak dat aan de voorkant ver doorloopt over de trap

Bijzonder: periodiek herbouwen

De hoofdgebouwen van Ise Jingū worden elke 20 jaar op een naastgelegen terrein opnieuw gebouwd, een ritueel dat Shikinen Sengū heet (meest recent in 2013). Zo worden niet zozeer de gebouwen, maar het ambachtelijke vakmanschap van generatie op generatie doorgegeven.

Toepassing en inspiratie

Voor bouwers en ontwerpers is de schrijn vooral interessant als voorbeeld van houtbouw met ambachtelijke houtverbindingen, van opgetilde vloeren (ventilatie en bescherming tegen vocht) en van ruime dakoverstekken die het hout droog houden. Die principes zijn ook in onze houtbouw nog steeds bruikbaar.

Gerelateerde termen

• Houtbouw
• Houtverbinding
• Nokgording
• Overstek
• Windveer
• Rietdekken

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.