Wat is een spaarboog?
Een spaarboog is een boog in het metselwerk waarmee de ruimte tussen pijlers in een fundering wordt overbrugd, om materiaal en gewicht te besparen. In plaats van een volle, doorgaande funderingsmuur metselde men vroeger alleen pijlers op de dragende punten en verbond die met bogen. Onder de voeten van de bogen, dus onder de pijlers, staan bij een paalfundering de funderingspalen. Spaarbogen liggen meestal ondergronds of zijn zichtbaar in een kelder. Bij een tuinmuur spreekt men ook van een grondboog.
Werking
- Belasting naar de pijlers. De boog draagt de muur erboven en leidt het gewicht af naar de pijlers. Daardoor wordt de grond tussen de pijlers ontlast, maar de pijlers en de palen eronder krijgen meer belasting.
- Besparing. Er is minder metselwerk en minder graafwerk nodig dan bij een doorgaande fundering.
- Verschil met een ontlastingsboog. Een ontlastingsboog zit boven een opening in een gevel en houdt het gewicht weg van een latei of kozijn. Een spaarboog zit in de fundering of een onderbouw en vervangt een deel van de volle muur.
Toepassing
Spaarbogen kom je vooral tegen bij oude gebouwen, kastelen, stadsmuren en historische kelders. Bij verbouwen of funderingsherstel:
- Herken de boog. Kijk in de kelder of kruipruimte naar bogen tussen zwaardere pijlers; de muur erboven rust dan niet over de hele lengte op de grond.
- Laat de pijlers onderzoeken. Omdat alle belasting via de pijlers gaat, is de staat van pijlers en palen bepalend. Neem dit mee in een funderingsonderzoek.
- Niet zomaar openbreken. Een sparing of doorvoer in of vlak onder de boog verstoort de boogwerking. Overleg eerst met een constructeur.
- Graaf voorzichtig. Graaf niet onder de pijlervoeten zonder ondersteuning; een boog die zijn steunpunt verliest, scheurt of zakt.
- Let op scheuren. Scheuren in de boog of verzakte pijlers wijzen op ongelijke zakking van de steunpunten.
Veelgemaakte fout: de ruimte onder een spaarboog zien als vrije ruimte om leidingen of een kelder uit te breiden, zonder te beseffen dat de pijlers de volle last dragen.
Gerelateerde termen
- Ontlastingsboog
- Segmentboog
- Rondboog
- Pijler
- Fundering op palen
- Kelder
- Funderingsonderzoek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
