Wat is een spieker?
Een spieker is van oorsprong een graanschuur: een opslaggebouw voor geoogst graan en andere veldgewassen, vooral uit de middeleeuwen. Het woord is verwant aan het Latijnse spicarium (korenschuur) en het Duitse Speicher. Om de oogst te beschermen tegen diefstal, brand en knaagdieren werden spiekers vaak los van de boerderij gebouwd. Eerst in hout, later bij voorkeur in steen, en soms omringd door een gracht of zelfs enigszins verdedigbaar uitgevoerd.
Functie en kenmerken
- Opslag van belastingen en pacht. Pacht en tienden werden vaak in natura betaald. Een klooster of leenheer had daarom veilige opslag nodig voor langere tijd.
- Droge, luchtige zolders. Graan werd op zolders bewaard en regelmatig omgeschept om het droog en vrij van ongedierte te houden.
- Robuuste bouw. Dikke muren, kleine openingen en een hoge, zware kap. Soms had een spieker ook een ruimte voor de beheerder.
- Verwante namen. In het Nedersaksische en Westfaalse taalgebied, ook over de grens in Duitsland, heet zo’n opslaggebouw eveneens spieker (Spieker).
Toepassing: herbestemming en onderhoud
Spiekers die nog bestaan, zijn vaak een monument en krijgen nu een nieuwe functie, zoals woning, atelier of ontmoetingsruimte.
- Monumentenstatus nagaan. Bij een rijks- of gemeentelijk monument is voor veel ingrepen een omgevingsvergunning nodig.
- Vocht en ventilatie. De gebouwen zijn gemaakt voor droge opslag, niet voor bewoning. Isoleren en verwarmen vraagt een bouwfysisch doordacht plan, anders ontstaat condensatie in de dikke muren.
- Kap en zoldervloeren. De zolders zijn ooit op zware graanopslag berekend, maar hout kan in de loop der eeuwen zijn aangetast. Laat de staat van balken en kap onderzoeken.
- Historisch metselwerk. Herstel met passende stenen en kalkmortel; een harde cementmortel kan het oude metselwerk beschadigen.
Veelgemaakte fout: een spieker van binnen dampdicht isoleren zoals een nieuwbouwwoning, waardoor vocht in de muren wordt opgesloten.
Gerelateerde termen
- Boerderij
- Romaans
- Kapconstructie
- Natuursteen
- Spaarveld
- Kloostergewelf
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
