Wat is een staartbalk?
Een staartbalk is een grote, lange balk die aan de achterkant van een windmolen schuin naar beneden steekt, tot op of vlak boven de grond of de stelling. Met deze balk draait de molenaar de kap, of bij een standerdmolen de hele molenkast, zodat het wiekenkruis recht op de wind staat. Dat draaien heet kruien. De staartbalk wordt vaak kortweg de staart genoemd.
Hoe de staartbalk werkt
De staartbalk is aan de bovenkant vast verbonden met de draaiende kap of kast en wordt met schoren gesteund, zodat hij als een hefboom werkt. Onderaan zit een windas of kruirad. De molenaar zet een ketting of touw vast aan een paal rond de molen en windt het op, waardoor de staart en daarmee de kap meedraait. Omdat de balk lang is, is de hefboom groot en kan één persoon de zware kap verplaatsen.
Je vindt een staartbalk bij molens met buitenkruiwerk, zoals de standerdmolen en veel wip-, grond- en stellingmolens. Molens met binnenkruiwerk worden van binnenuit gekruid en hebben geen staart.
Toepassing
- Herken het type. Een staart aan de buitenkant verraadt meteen een molen met buitenkruiwerk.
- Let op het onderste deel. Waar de staart dicht bij de grond komt, blijft vocht hangen. Houtrot begint vaak bij de onderzijde en bij de verbindingen met de schoren.
- Controleer de verbindingen. Losse of gescheurde verbindingen tussen staart, schoren en kap maken het kruien zwaar en onveilig.
- Laat herstel over aan een molenmaker. Een staartbalk is constructief belangrijk. De meeste molens zijn monument, dus overleg vóór vervanging met de eigenaar en de gemeente over de benodigde vergunning.
Veelgemaakte fout: een verrotte staart provisorisch versterken met losse stalen strippen. De belasting bij het kruien is groot; een verzwakte staart kan plotseling breken.
Gerelateerde termen
- Molen
- Schoor
- Monument
- Restauratie
- Houtrot
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
