Wat is een strijkspant?
Een strijkspant is in een kapconstructie een spant dat min of meer evenwijdig aan het dakvlak loopt. Zo omschrijft de Bouwkundige Kennisbank van Joost de Vree het begrip. Het doel is daar met voorzichtigheid geformuleerd: waarschijnlijk diende het om de constructie te verstevigen. De naam sluit aan bij de strijkbalk: strijken betekent “langs of over iets gaan”, en ook dit spant loopt ergens langs in plaats van er dwars op te staan.
Het is een term uit de bouwhistorie, die je vooral tegenkomt bij oude kappen van kerken en grachtenpanden. Voorbeelden die in de vakliteratuur worden genoemd:
- de reconstructie van de 17e-eeuwse kap van Rapenburg 23 in Leiden (Erfgoed Leiden en omstreken);
- een strijkspant in de westgevel van de Nederlands Hervormde kerk in Rockanje;
- de zuidelijke kap van de kooromgang van de Oude Kerk in Amsterdam, dendrochronologisch gedateerd 1559, die volgens kappenonderzoeker Herman Janse een strijkspant met telmerken heeft.
Een algemeen geldende, precieze definitie of vaste maatvoering is in de bronnen niet te vinden. Behandel de term daarom als beschrijvend: je vindt hem in bouwhistorische rapporten over een specifieke kap.
Toepassing
- Lees het bouwhistorisch rapport. Wordt een strijkspant genoemd, kijk dan op de tekening welk onderdeel precies bedoeld is; de betekenis kan per onderzoeker verschillen.
- Niet verwijderen zonder advies. Ook als de functie niet direct duidelijk is, kan het spant bijdragen aan de stijfheid van de kap. Laat een constructeur met ervaring in historische kappen meekijken.
- Let op telmerken. Gehakte merken op spanten laten zien in welke volgorde de kap is gemonteerd. Documenteer ze voordat je iets demonteert.
- Vraag naar de vergunning. Kappen van monumenten zijn vaak beschermd; ingrepen vergen meestal toestemming.
Veelgemaakte fout: een schuin of afwijkend geplaatst spant als latere toevoeging afdoen en weghalen. Het kan juist een oorspronkelijk verstevigend onderdeel zijn.
Gerelateerde termen
- Spant
- Kapconstructie
- Gebint
- Kapspant
- Gording
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
