Wat is een tolek?

Een tolek, ook gespeld als teleuk, is een granaatvormige of kogelvormige woning van leem, die vooral bekend is van het volk van de Mousgoum in het noorden van Kameroen. De hut heeft de vorm van een hoge, spits toelopende koepel. Op de buitenkant zitten in een regelmatig patroon reliëfribben van leem, waardoor de woning direct herkenbaar is.

Bouwwijze

• Materiaal: leem uit de omgeving, gemengd met water en vaak met plantaardige vezels zoals stro.
• Opbouw in lagen: de wand wordt laag voor laag met de hand opgebouwd. Elke laag moet wat drogen voordat de volgende erop komt.
• Vorm: de spitse, parabolische vorm is constructief gunstig. De wand staat vooral onder druk, zodat leem, dat nauwelijks trek kan opnemen, toch een hoge koepel kan vormen.
• Geen steiger: de reliëfribben dienen tijdens de bouw als treden en houvast. Ook later klimmen bewoners erop om de buitenkant te onderhouden.
• Afwatering: de ribben leiden het regenwater in banen naar beneden, waardoor de lemen wand minder uitspoelt.

Betekenis

De tolek wordt vaak genoemd als voorbeeld van vernaculaire architectuur: bouwen met lokale materialen en overgeleverde kennis, waarbij vorm, constructie, klimaat en onderhoud één geheel vormen. Doordat de traditie in onbruik raakte, zijn er nog maar weinig authentieke exemplaren.

Voor wie zelf met leem bouwt geldt dezelfde les: bescherm leem tegen water van boven en van onderen, en ontwerp vormen die vooral op druk worden belast.

Gerelateerde termen

• Leem
• Leemstuc
• Leemsteen
• Koepel
• Bouwstijl

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.