Wat is een toog?
Een toog is een lichte, maar duidelijk gebogen vorm in een constructie, vooral boven een raam- of deuropening. Een raam of deur met zo’n gebogen bovenkant heet getoogd. Je spreekt bijvoorbeeld van een getoogd kozijn, een getoogde bovendorpel of een getoogd venster. Het woord hangt samen met het oude werkwoord togen of tijgen, trekken.
Betekenissen
- Gebogen vorm: een flauwe boog, vaak in de vorm van een segmentboog, boven een opening in metselwerk. Het is de meest gebruikte betekenis in de bouw.
- Zeeg: een zeer lichte, opwaartse welving in een ligger of plaatvloer, die de doorbuiging onder belasting compenseert.
- Tufsteen: in oudere bronnen een soort tufsteen van mindere kwaliteit, gebruikt voor het maken van tras voor mortel.
- Bar: in Vlaanderen is de toog de tapkast of bar in een café.
Toepassing van de getoogde opening
- Gevels: vooral in 19e-eeuwse en vroeg-20e-eeuwse woningen zijn getoogde ramen en deuren veelvoorkomend, met daarboven een rollaag of strek in boogvorm.
- Kozijnen: een getoogd kozijn heeft een gebogen bovendorpel die de vorm van de boog volgt. Ook de ramen en het glas moeten die ronding volgen.
- Constructief: de boog brengt de belasting van het metselwerk erboven via druk naar de penanten naast de opening. Bij een flauwe toog zijn de spatkrachten relatief groot.
Tips bij renovatie
- Vervang je een getoogd kozijn door een recht kozijn, dan verandert het gevelbeeld sterk. Bij monumenten en in beschermde stadsgezichten is daar meestal een vergunning voor nodig.
- Laat een nieuw getoogd kozijn maken op een mal van de bestaande boog: oude bogen zijn zelden precies gelijk.
- Scheuren in de boog of verzakte stenen wijzen op een probleem met de draagkracht. Laat dat beoordelen voordat je kozijnen vervangt.
Gerelateerde termen
- Segmentboog
- Rollaag
- Streklaag
- Kozijn
- Latei
- Spatkrachten
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
